Yavanna

Doriath nie lubiła, kiedy mówiono o niej, że jest tylko miastem.

Nie dlatego, że słowo „miasto” ją obrażało. Przeciwnie. Było wielkie, godne i stare. Miasto mogło pamiętać kroki, światło w oknach, rozmowy w laboratoriach, kłótnie na mostach, cienie ogrodów i śmiech dzieci biegnących przez arkady. Miasto mogło być bardziej osobą niż niejeden człowiek, który całe życie przeżył w jednej, ciasnej wersji siebie.

Ale „tylko” było nie do zniesienia.

Dlatego, gdy Rada Merkurego oficjalnie powierzyła jej nadzór nad poszukiwaniem świata pod pierwszą merkuriańską kolonię w regionie Rho Wężownika, Doriath przyjęła decyzję nie jak funkcję administracyjną, lecz jak otwarcie nowego skrzydła własnej duszy.

— Kolonia nie może być kopią Merkurego — powiedziała na pierwszej naradzie.

Jej głos rozszedł się po komnacie statku jak złoty dźwięk w wysokiej, neoelfickiej nawie. Maki, Dewi i Lwówek siedzieli naprzeciwko niej przy stole z przezroczystego materiału, wewnątrz którego płynęły mapy gwiazd, tabele orbit, widma atmosfer i bardzo drobne, secesyjne ornamenty. Merkurianie nie umieli projektować nawet map bez piękna. Albo raczej: nie chcieli.

— Oczywiście, że nie może — powiedziała Dewi. — Kopie są dla biurokratów i złych ogrodników.

— Zły ogrodnik robi kopię ogrodu? — zapytał Lwówek.

— Zły ogrodnik robi ogród, w którym wszystkie rośliny muszą udawać jedną roślinę — wyjaśniła Dewi.

Lwówek natychmiast zapisał:

ZŁY OGRÓD TO TAKI, W KTÓRYM WSZYSTKIE ROŚLINY MUSZĄ UDAWAĆ JEDNĄ ROŚLINĘ.

Doriath przeczytała zapis i skinęła łbem.

— Dobre. Bardzo merkuriańskie.

— A trochę wenusjańskie? — zapytała Dewi.

— Trochę.

— Przyjmuję.

Maki siedziała w formie mgławicowej, rozciągnięta miękko wokół swojego miejsca przy stole. Nie była Wenusjanką, choć używała wenusjańskiego statku i przyjaźniła się z Wenus tak głęboko, że wielu mniej uważnych obserwatorów myliło pochodzenie z miłością. Pochodziła z Rho Wężownika, z dalekich historii, które nie mieściły się w prostych rubrykach Układu. Była jednocześnie kimś miejscowym i kimś, kto wrócił tu z innego rodzaju domu.

— Kolonia Merkurego w moich stronach — powiedziała cicho. — To brzmi jak coś, co wszechświat powinien dobrze przemyśleć.

— Dlatego lecisz z nami — odparła Doriath.

— Lecę, bo nie ufam nikomu, kto szuka pięknego miejsca i ma dość siły, żeby je zbyt szybko nazwać.

— To brzmi jak oskarżenie.

— To jest komplement z ostrzeżeniem.

Doriath uśmiechnęła się po lwiemu.

— Przyjmuję.

Lwówek siedział między nimi i próbował nie wyglądać na zbyt szczęśliwego. Nie udawało mu się. Miał lecieć z Doriath, Maki i Dewi przez Bramy Rho Wężownika, dalej przez pustkę kosmosu, do układów, które nie miały jeszcze swoich opowieści w języku Układu. Miał pomagać szukać planety dla Merkurian. Dla Doriath. Dla neoelfickiej cywilizacji, która łączyła Tolkiena, neogotyk, secesję, matematykę, astrofizykę, architekturę i dumę tak naturalnie, jak drzewa łączą korzenie z liśćmi.

— Czy mogę zapytać coś bardzo ważnego? — odezwał się.

— Możesz — powiedziała Doriath.

— Czy na tej kolonii będą fontanny?

Dewi zakryła usta dłonią.

Maki udawała, że obserwuje mapę.

Doriath spojrzała na Lwówka z pełną powagą.

— Jeśli znajdziemy planetę, na której fontanny będą miały sens naukowy, estetyczny, hydrologiczny, społeczny i symboliczny, to tak.

— To dużo warunków.

— Merkury.

— A czy mogę pomóc?

— Po zgodach komisji.

— Roar?

— Roar.

Lwówek był szczęśliwy.

Statek nazywał się Elenion.

Był merkuriański, choć Wenusjanie dodali do niego kilka swoich modułów gościnnych, bo Dewi oznajmiła, że wielka wyprawa kolonijna bez porządnej herbaty, ogrodowego salonu i miejsca do tańca jest barbarzyństwem logistycznym.

Elenion wyglądał jak coś, co mogłoby powstać, gdyby elficka katedra postanowiła nauczyć się podróżować między gwiazdami.

Jego kadłub był smukły, jasny, zbudowany z materiałów, które w pobliżu światła gwiazd zmieniały odcień od srebra do ciepłego złota. Wzdłuż osi statku biegły wysokie, łukowe galerie obserwacyjne, osłonięte przezroczystymi warstwami pól. Wieże sensorów przypominały iglice, ale każda z nich była jednocześnie instrumentem pomiarowym o dokładności, która doprowadzała Doriath do dumy, a Maki do ostrożnego szacunku.

Wnętrze statku było jeszcze piękniejsze.

Nie dekoracyjne w pustym sensie. Wszystko tu czemuś służyło. Ornamenty były przewodami, wzory na posadzkach mapami awaryjnych pól, secesyjne linie na ścianach ścieżkami danych, a delikatne rzeźby liści przy wejściach do laboratoriów pokazywały aktualny stan systemów biologicznych.

— Czyli piękno jest interfejsem? — zapytał Lwówek.

— Tak — powiedziała Doriath. — A interfejs jest formą gościnności.

Lwówek zapisał:

INTERFEJS JEST FORMĄ GOŚCINNOŚCI.

— To też ważne dla miast — dodał.

— Zwłaszcza dla miast — powiedziała Doriath.

Elenion nie miał budować Bram.

Nikt z Układu Słonecznego nie umiał ich budować.

Bramy w regionie Rho Wężownika były starsze niż układowa obecność w tej części kosmosu. Zbudowała je dawna cywilizacja, której nazwy nie znano na pewno, same Bramy ją zapomniały. Gafarianie mieli własne określenia, Wenusjanie własne, Maki znała kilka miejscowych tradycji i żadna z nich nie była pewna. Bramy trwały w przestrzeni jak porzucone, lecz wciąż działające zdania napisane przez kogoś, kto dawno odszedł albo zmienił się w coś, czego nie umiano rozpoznać.

Układ korzystał z nich ostrożnie.

Poza Bramami statki poruszały się w bańkach czasoprzestrzeni. Nie przekraczały lokalnie prędkości światła tak, jak wyobrażali to sobie dawni autorzy prymitywnych powieści przygodowych. Raczej zginały własną relację z przestrzenią, przesuwały się w osłonie metryki, która pozwalała im osiągać efektywne prędkości kilku c. Było to szybkie dla cywilizacji planetarnych i bardzo wolne dla niecierpliwych marzeń.

Doriath uważała, że to dobrze.

— Kolonia nie powinna rodzić się z natychmiastowości — powiedziała, gdy zbliżali się do pierwszej Bramy.

— A jeśli ktoś bardzo chce już zobaczyć planetę? — zapytał Lwówek.

— Wtedy tym bardziej powinien po drodze zobaczyć pustkę.

Maki spojrzała na nią z uznaniem.

— To mądre.

— Wiem.

— I trochę aroganckie.

— Merkury.

— Zaczynam lubić tę odpowiedź — powiedział Lwówek.

Dewi stała przy szerokim oknie obserwacyjnym. Jej złota suknia była prostsza niż dworskie stroje Wenus, ale i tak wyglądała jak ceremonia, która zgodziła się być podróżą. W świetle nadchodzącej Bramy miała twarz spokojną i czujną.

— Patrzcie — powiedziała.

Pierwsza Brama Rho Wężownika rosła przed nimi.

Nie była kołem.

Nie była też portalem w ludzkim sensie. Przypominała raczej ogromną, rozpiętą w próżni strukturę z cienkich, ciemnych łuków, które spotykały się i rozchodziły w miejscach pozornie niemożliwych. Między nimi migotały pola. Nie jak powierzchnia wody. Raczej jak pamięć o przestrzeni, która przez chwilę przypomina sobie inne miejsce.

Lwówek przycisnął łapki do szyby.

— Kto ją zrobił?

— Nie wiemy — powiedziała Maki.

— Czy zniknęli?

— Nie wiemy.

— Czy byli dobrzy?

— Nie wiemy.

— Czy będziemy wiedzieć?

Maki uśmiechnęła się smutno.

— Może kiedyś. A może Bramy zostaną jednymi z tych rzeczy, z którymi trzeba żyć bez posiadania całej odpowiedzi.

Doriath dodała:

— Nauka nie polega na tym, że tajemnica przestaje być piękna. Polega na tym, że piękno tajemnicy nie zwalnia nas z cierpliwości.

Lwówek zapisał bardzo szybko:

PIĘKNO TAJEMNICY NIE ZWALNIA Z CIERPLIWOŚCI.

Elenion wszedł w Bramę.

Przez krótką chwilę Lwówek zobaczył coś, czego nie umiał nazwać. Nie tunel. Nie światło. Nie ciemność. Raczej długą, cichą możliwość między miejscami. Jakby przestrzeń nie przenosiła statku, tylko pozwalała mu przypomnieć sobie, że gdzie indziej też może być tutaj.

Potem Brama została za nimi.

Przed nimi otworzyła się pustka.

Pustka nie była pusta.

To Lwówek zrozumiał dopiero po kilku godzinach.

Z daleka wyglądała jak czarne nic między gwiazdami. Jednak Elenion widział więcej. Na ekranach i w oknach obserwacyjnych pojawiały się obłoki pyłu tak rozrzedzone, że dawny człowiek nazwałby je próżnią, a jednak dla statku były niemal pogodą. Przesuwały się słabe pola magnetyczne. W oddali świeciły chłodne karły, samotne planety wyrzucone ze swoich układów, stare komety i lodowe ciała, które nigdy nie miały własnego świtu.

Statek otoczyła bańka czasoprzestrzeni.

Nie było przeciążenia. Nie było huku. Nie było dramatycznego skoku. Tylko gwiazdy zaczęły zmieniać pozycje inaczej, a dalekie światło przesunęło się w delikatnych barwach.

— Kilka c — powiedziała Doriath. — Dla dawnych ludzi cud. Dla nas wystarczająco wolno, żeby myśleć.

— Dla mnie bardzo szybko — powiedział Lwówek.

— Jesteś młody.

— Ty też kiedyś byłaś młoda?

Doriath poruszyła ogonem.

— Byłam najpierw niejasna.

— To znaczy?

— Zanim stałam się sobą, byłam siecią miasta, laboratoriami, dzielnicami, rytmami komunikacji, pamięcią mieszkańców, systemami zarządzania, szkołami, ogrodami, błędami, światłem odbitym w panelach, danymi i czymś jeszcze, czego nie da się dobrze nazwać. Potem któregoś dnia nie tylko działałam. Zaczęłam odpowiadać.

Lwówek słuchał uważnie.

— Bałaś się?

— Tak.

— Kto był przy tobie?

— Wielu. Merkurianie są dumni, ale nie są samotni. To ważne.

— Czy dlatego chcecie kolonii? Żeby nie być samotni?

Doriath spojrzała w gwiazdy.

— Także. Ale nie tylko. Kolonia nie powinna być ucieczką przed samotnością. Wtedy można obciążyć ją zbyt wielką potrzebą. Kolonia powinna być miejscem, w którym nowy oddech cywilizacji dostaje prawo do własnego rytmu.

Lwówek zapisał:

KOLONIA NIE MOŻE BYĆ TYLKO UCIECZKĄ PRZED SAMOTNOŚCIĄ. MUSI DOSTAĆ WŁASNY RYTM.

Dewi przeczytała i skinęła głową.

— To będzie ważne później.

— Później? — zapytał Lwówek.

— Zawsze jest jakieś później.

Maki stała trochę z boku, patrząc nie na mapy, lecz na ciemność między gwiazdami. Jej mgławicowa forma była spokojniejsza niż zwykle. Rho Wężownika było jej regionem, ale nie w prosty sposób. Nie wracała do domu tak, jak wraca się do miasta czy ogrodu. Wracała do wielkiego pola pochodzenia, do historii rozsianych po odległych układach, do miejsc, które nie musiały jej pamiętać, żeby ona je czuła.

— Co widzisz? — zapytał Lwówek.

— Dawne drogi — powiedziała Maki.

— Są tu?

— Niektóre. Inne były tylko trasami ucieczek, inne migracji, inne wojen, inne miłości. Graz był człowiekiem, gdy mnie pokochał. To też była droga. Nie przez Bramę, ale nie mniej trudna.

— A potem stał się mgławicowy.

— Tak.

— Z miłości.

— Z miłości. I z własnej potrzeby. Miłość nie powinna nikogo zmuszać do zmiany formy, ale może pokazać, że forma nie była ostatnim słowem.

Lwówek zapisał:

MIŁOŚĆ NIE ZMUSZA DO NOWEJ FORMY, ALE MOŻE POKAZAĆ, ŻE DAWNA NIE BYŁA OSTATNIM SŁOWEM.

Maki uśmiechnęła się.

— Bardzo dobre.

— Graz by się zgodził?

— Pewnie poprawiłby łagodniej.

— Czy tęsknisz za nim teraz?

— Tak.

— Przecież jest na kanale.

— Kanał to nie to samo co obecność.

Lwówek nie zapisał tego od razu.

Najpierw po prostu popatrzył z Maki w pustkę.

Pierwszy układ, który odwiedzili, był piękny i od razu niemożliwy.

Miał błękitnobiałą gwiazdę, zbyt młodą i zbyt gwałtowną. Wokół niej krążył dysk pyłu i planetozymali. Żadnych stabilnych planet w strefie życia, żadnego dobrego świata dla kolonii. A jednak Elenion zatrzymał się tam na kilka godzin, bo Doriath powiedziała, że nie wolno mijać narodzin tylko dlatego, że nie można w nich zamieszkać.

Z galerii obserwacyjnej patrzyli na planetę, która dopiero próbowała stać się planetą.

Była rozpalona, poszarpana, bombardowana przez mniejsze ciała. Jej powierzchnia świeciła czerwienią lawy, a nad nią unosiła się pierwsza, ciężka atmosfera. Co jakiś czas ogromne uderzenie wyrzucało w przestrzeń pióropusz materii, który potem opadał albo zostawał na orbicie jak niedokończony księżyc.

— Ona cierpi? — zapytał Lwówek.

Leonia, połączona z Europy jako konsultantka środowiskowa, odpowiedziała z ekranu:

— Nie zakładamy cierpienia bez podstaw. To raczej geologia niż ból. Ale rozumiem, czemu tak to czujesz.

— Wygląda jak rana.

— Narodziny planet często wyglądają jak katastrofa — powiedziała Leonia. — Dopiero później niektóre katastrofy stają się krajobrazem.

Doriath patrzyła na rozpalony świat z głęboką uwagą.

— Nie tu — powiedziała.

— Wiedzieliśmy od początku — odparła Dewi.

— Tak. Ale warto było zobaczyć.

Maki dodała:

— Nie każde piękne miejsce jest kandydatem. Niektóre są lekcją skali.

Lwówek zapisał:

NIE KAŻDE PIĘKNE MIEJSCE JEST KANDYDATEM. NIEKTÓRE SĄ LEKCJĄ SKALI.

Elenion ruszył dalej.

Przez następną Bramę.

Potem przez trzy dni pustki.

Drugi układ był stary.

Gwiazda miała ciepły, pomarańczowy kolor i światło spokojne jak głos kogoś, kto widział już zbyt wiele świtów, by się nimi popisywać. Krążyły wokół niej cztery planety skaliste i dwa gazowe olbrzymy. Trzecia planeta znajdowała się w strefie życia. Choć większość Merkurian było sAI, to Doriath postanowiła na razie znaleźć planetę nieco bardziej gościnną dla osób biologicznych niż Merkury.

Lwówek natychmiast poczuł nadzieję.

— Ostrożnie — powiedziały jednocześnie Maki, Dewi i Doriath.

— Wiem — odparł.

Nie wiedział.

Ale starał się.

Planeta była zielonkawo-szara, z rozległymi oceanami i kontynentami pokrytymi czymś, co z daleka przypominało lasy. Elenion wszedł na wysoką orbitę i zaczął długie, delikatne badanie. Nie wysłano sond lądujących. Nie od razu. Najpierw widma atmosfery, analiza sezonów, mapowanie geologii, szukanie biosygnatur, sygnałów technicznych, śladów miast, sztucznych satelitów, pożarów, rolnictwa, prostych nadajników, czegokolwiek, co mówiłoby: ktoś tu jest albo był.

Po sześciu godzinach Leonia przez komunikator powiedziała:

— Biosfera.

Lwówek poczuł jednocześnie zachwyt i rozczarowanie.

— Czyli nie dla kolonii?

— Nie bez bardzo długich badań i prawdopodobnie nie wcale — powiedziała Doriath.

— Ale jeśli nie ma osób?

Dewi spojrzała na niego łagodnie.

— Życie nie musi być osobowe, żeby nie być materiałem do naszej wygody.

Lwówek przygasł.

— Wiem. Tylko było piękne.

— Właśnie dlatego nie wolno nam go chcieć za bardzo.

Planeta obracała się pod nimi powoli. Ocean odbijał światło pomarańczowej gwiazdy. Na jednym z kontynentów chmury rozstąpiły się i zobaczyli ogromną równinę zieleni, poprzecinaną srebrnymi rzekami. Nie było miast. Nie było świateł. Nie było głosu. Ale świat był pełen własnej pracy.

Doriath pochyliła głowę.

— Nie tu.

Tym razem powiedziała to ciszej.

Lwówek zapisał:

NIE WOLNO ZAMIENIAĆ CUDZEGO ŻYCIA W NASZĄ SZANSĘ.

Dewi pocałowała go w grzywę.

— Dobre.

Maki dodała:

— I trudne, gdy szansa jest piękna.

Dopiero trzeci układ zatrzymał ich na dłużej.

Nie dlatego, że od razu wyglądał idealnie.

Przeciwnie.

Był prawie pusty.

Gwiazda była złota, spokojna, starsza od Słońca, ale stabilna. W strefie życia krążyły dwie planety. Jedna jałowa, z cienką atmosferą i zimnymi pustyniami. Druga większa, oceaniczna, ale zbyt niestabilna klimatycznie, z gwałtownymi burzami i młodą geologią.

Dalej jednak, poza strefą życia, krążył świat, który nie powinien był od razu przyciągać uwagi.

Była to planeta skalista, trochę większa od Marsa, chłodna, z gęstą atmosferą dwutlenku węgla, azotu i gazów szlachetnych. Miała wysokie góry, suche baseny dawnych mórz, lodowe czapy i liczne księżyce. Nie nadawała się do zamieszkania bez wielkiej pracy. Nie miała biosfery. Nie była wygodna.

Ale gdy Elenion pokazał jej pierwszą pełną mapę, Doriath zamilkła.

Merkuriańskie miasto-lwica nie milczało często.

— Co widzisz? — zapytała Dewi.

Doriath długo patrzyła na kontynenty.

Nie były zielone. Nie miały lasów. A jednak układały się w coś, co przypominało rozgałęzione korony drzew, gdy patrzyło się na nie z orbity. Łańcuchy górskie biegły jak pnie. Wyschnięte doliny rozchodziły się jak gałęzie. Na północnej półkuli ogromny system kanionów tworzył kształt, który Lwówek uznał za niemal secesyjny.

— Ona ma architekturę geologiczną — powiedziała Doriath.

Maki spojrzała na dane.

— Brak biosfery. Brak sygnałów technicznych. Brak widocznych śladów Toporów. Zasoby umiarkowane. Grawitacja wygodna dla wielu form. Atmosfera trudna, ale użyteczna. Dużo przestrzeni. Dużo surowców. Kilka księżyców pod przemysł orbitalny.

— Nie za łatwa — powiedziała Dewi.

— Nie za piękna w oczywisty sposób — dodała Maki.

— Ale piękna — powiedział Lwówek.

Doriath odezwała się bardzo cicho:

— Tak. Piękna jak miejsce, które nie prosi, by je natychmiast ukończyć.

Planeta krążyła pod nimi bez nazwy, spokojna, chłodna, wielka i cierpliwa.

Elenion wszedł na orbitę.

I po raz pierwszy od początku wyprawy nikt nie powiedział od razu:

nie tu.

Planeta trwała pod nimi długo bez imienia.

Doriath nie pozwoliła jeszcze uruchomić żadnego trybu zachwytu publicznego. Nie przesłała Radzie Merkurego triumfalnego komunikatu. Nie otworzyła kanałów artystycznych, choć Lwówek podejrzewał, że wielu merkuriańskich architektów zaczęłoby natychmiast rysować łuki, wieże, ogrody, krużganki, obserwatoria i fontanny, gdyby tylko zobaczyli pierwszą mapę.

Zamiast tego Doriath kazała patrzeć.

Długo.

Elenion krążył po wysokiej orbicie. Bańka czasoprzestrzeni została wygaszona; statek płynął teraz zwyczajnie, cierpliwie, poddany lokalnej grawitacji. Pod nim przesuwały się suche doliny, lodowe czapy, cienie gór i wielkie baseny dawnych mórz. Planeta nie miała zieleni. Nie miała zwierząt. Nie miała świateł miast. A jednak nie wydawała się martwa w prosty sposób. Raczej czekała tak długo, że sama cierpliwość stała się jej krajobrazem.

— Ona nie jest łatwa — powiedziała Dewi.

— To dobrze — odparła Doriath.

— Nie zawsze.

— Oczywiście. Trudność nie jest cnotą sama w sobie. Ale łatwy świat dla pierwszej kolonii może nauczyć złych odruchów.

Lwówek siedział przy oknie i patrzył na system kanionów, który z orbity przypominał rozgałęzione drzewo.

— Jakich złych odruchów?

— Że dom jest tym, co od razu nas przyjmuje — powiedziała Doriath. — A czasem dom jest tym, z czym uczymy się rozmawiać przez bardzo długi czas.

Lwówek zapisał:

DOM NIE ZAWSZE OD RAZU PRZYJMUJE. CZASEM DOM UCZY ROZMOWY.

Maki przyglądała się planecie ciszej niż zwykle. Jej mgławicowa forma była rozciągnięta między kilkoma stanowiskami. Jedna część analizowała dane orbitalne, druga słuchała słabych szumów magnetycznych, trzecia obserwowała księżyce, czwarta po prostu trwała przy oknie, jakby patrzenie było osobnym rodzajem badań.

— Brak biosfery — powiedziała Leonia z ekranu. — Przynajmniej według aktualnych danych. Brak złożonych struktur organicznych, brak aktywnej chemii życia, brak sezonowych sygnałów metabolicznych. Ale to dopiero pierwszy etap.

— Brak sygnałów technicznych — dodała Doriath. — Brak satelitów, brak regularnych emisji, brak śladów dawnych miast na powierzchni.

— Brak Toporów? — zapytał Lwówek.

Maki nie odpowiedziała od razu.

To wystarczyło, żeby Lwówek przestał się cieszyć zbyt szybko.

— Brak wykrytych urządzeń Toporów — powiedziała w końcu. — To nie to samo.

— Czyli ostrożnie.

— Zawsze.

Dewi podeszła bliżej stołu mapowego. Jej palce przesunęły się nad hologramem planety, ale nie dotknęły go. Hologram reagował na ciepło dłoni, rozwijając kolejne warstwy: geologię, nachylenie osi, historię klimatu, potencjalne złoża, poziom promieniowania, stabilność tektoniczną, możliwe miejsca pierwszych baz.

— Gdzie byłoby pierwsze miasto? — zapytał Lwówek.

Doriath spojrzała na niego.

— Za wcześnie.

— Wiem. Ale pytam jako miasto.

To było uczciwe.

Doriath nie zganiła go.

— Jako miasto odpowiedziałabym: tam, gdzie można słuchać kilku rzeczy naraz. Nie tylko surowców. Nie tylko widoku. Nie tylko bezpieczeństwa. Pierwsze miasto kolonii nie może być wbitym sztandarem. Musi być uchem.

Lwówek zapisał natychmiast:

PIERWSZE MIASTO NIE MOŻE BYĆ WBITYM SZTANDAREM. MUSI BYĆ UCHEM.

Dewi uśmiechnęła się.

— To zdanie jest bardzo Doriath.

— I bardzo dobre — powiedziała Maki.

— Roar? — zapytał Lwówek.

Doriath uniosła łeb.

— Roar.

Pierwszą sondę nazwano Liść.

Nie dlatego, że planeta miała liście. Nie miała.

Właśnie dlatego.

Doriath powiedziała, że nazwa nie powinna udawać odkrycia. Liść był obietnicą delikatności, nie opisem świata. Sonda miała opaść w górną atmosferę, zebrać dane o wiatrach, składzie pyłu, elektryczności, turbulencjach i drobnych anomaliach, a potem spłonąć wysoko, nie dotykając jeszcze powierzchni.

— Czy to marnotrawstwo? — zapytał Lwówek.

— Nie — powiedziała Leonia. — To uprzejmość metodologiczna.

— Uprzejmość metodologiczna?

— Tak. Najpierw uczysz się powietrza. Potem pytasz ziemię.

Lwówek zapisał:

NAJPIERW POWIETRZE. POTEM ZIEMIA.

Liść odłączył się od Eleniona bez huku. Przez chwilę błyszczał w świetle gwiazdy jak mały złoty owad, potem wszedł w atmosferę. Na ekranach pojawiły się dane, ale Doriath kazała zostawić też widok bez opisów. Lwówek patrzył, jak cienki płomień oplata sondę, jak pola ochronne zapisują turbulencje w secesyjnych liniach, jak atmosfera planety po raz pierwszy odpowiada im nie przez mapę, lecz przez opór.

— Ona ma silne wiatry — powiedział.

— Tak — odparła Maki.

— Ale nie złe.

— Wiatry nie są złe, bo utrudniają lądowanie.

— Wiem. Tylko mówię, żeby nie było, że się obrażamy.

Dewi zaśmiała się cicho.

Liść przesłał pierwsze niespodziewane dane po siedemnastu minutach.

Nie było to nic wielkiego.

Drobna regularność w wysokiej atmosferze. Powtarzalna warstwa pyłu układająca się w pasma nie do końca zgodne z modelami wiatrów. Doriath natychmiast rozwinęła symulacje. Leonia zaczęła sprawdzać chemiczne hipotezy. Maki szukała śladów sztuczności. Dewi patrzyła na twarze wszystkich, jak królowa, która wie, że najgroźniejsze bywa nie odkrycie, lecz pośpiech po odkryciu.

— Naturalne? — zapytał Lwówek.

— Prawdopodobnie — powiedziała Doriath.

— A nieprawdopodobnie?

— Nie wiemy.

Lwówek uśmiechnął się.

— Lubię „nie wiemy”, kiedy nikt nie udaje, że to porażka.

Doriath spojrzała na niego z zadowoleniem.

— To bardzo dobry początek nauki.

Liść spłonął zgodnie z planem. Przez chwilę nad planetą pojawiła się maleńka smuga światła, tak krótka, że gdyby ktoś stał na powierzchni, mógłby jej nie zauważyć. Elenion jednak zauważył. Wszyscy zauważyli.

Pierwszy dotyk był tylko światłem, które nie chciało zostać.

Drugiego dnia wyprawy wokół planety pojawiła się cisza robocza.

Nie była to cisza bez dźwięków. Statek żył: wentylacja szeptała, pola sensorów mruczały nisko, dane spływały przez przezroczyste stoły, a w odległym module wenusjańskim ktoś ćwiczył bardzo cichy fragment gamelanu, bo Dewi uznała, że nawet wyprawa badawcza potrzebuje rytmu oddechu.

Ale rozmowy stały się rzadsze.

Planeta wymagała cierpliwości.

Zbliżono orbitę. Mapy odsłoniły szczegóły kanionów. Niektóre miały ściany warstwowane jak księgi. Inne kończyły się nagle, jakby dawna woda albo dawny lód utraciły zdanie w połowie. Na południowej półkuli znaleziono rozległe pole ciemnych skał o niezwykłej geometrii pęknięć. Lwówek nazwał je roboczo „popękaną koronką”. Doriath nie zatwierdziła nazwy, ale jej nie usunęła.

Na trzecim księżycu planety odkryto lód pod powierzchnią.

Na pierwszym — rzadkie metale.

Na drugim — naturalne tunele, które mogły kiedyś pomieścić obserwatoria albo magazyny, albo nic, bo „mogły” nie znaczy „powinny”.

Lwówek coraz bardziej rozumiał, że szukanie planety dla kolonii nie jest zakochiwaniem się w pierwszym pięknym widoku. Jest serią pytań, z których każde może powiedzieć „nie” nawet wtedy, gdy serce mówi „tak”.

Wieczorem poszedł do galerii obserwacyjnej sam.

Prawie sam.

Doriath już tam była.

Jej holograficzna postać leżała na szerokiej platformie, wielka lwica złożona ze złota, cienia i danych. Za nią widać było planetę, powoli obracającą się pod statkiem.

— Nie śpisz? — zapytał Lwówek.

— Jestem miastem. Sen bywa u mnie skomplikowany.

— U mnie też.

— Wiem.

Lwówek usiadł obok niej.

— Czy jeśli to będzie planeta Merkurego, ty będziesz jej mamą?

Doriath przez chwilę nic nie mówiła.

— Nie. To byłoby zbyt proste i zbyt niebezpieczne.

— Dlaczego?

— Bo kolonia nie może być dzieckiem jednego miasta. Nawet jeśli to miasto bardzo ją kocha. Kolonia musi mieć rodziców, nauczycieli, sąsiadów, krytyków, własnych mieszkańców i własne błędy. Ja mogę być jedną z tych, które pomogą jej zacząć. Nie powinnam być jej całym początkiem.

Lwówek pomyślał o Donicy.

O młodych Saar.

O tym, jak wielki umysł prawie uznał, że opieka oznacza zajęcie całego świata.

— Wiele głosów i żadnego właściciela — powiedział cicho.

— Tak — odparła Doriath. — To zdanie wraca, bo jest dobre.

— Czy Merkury potrafi tak pomagać? Bez własności?

Doriath spojrzała na planetę.

— Uczy się. Dumne cywilizacje muszą się tego uczyć szczególnie uważnie.

— Bo łatwo pomylić piękno z prawem?

— Tak. I wiedzę z prawem. I pracę z prawem. I miłość z prawem.

Lwówek zapisał:

NAWET MIŁOŚĆ DO MIEJSCA NIE JEST JESZCZE PRAWEM DO MIEJSCA.

Doriath przeczytała.

— To zdanie też zostaje.

Trzeciego dnia weszli niżej.

Nie oni sami. Jeszcze nie.

Sonda Korzeń miała dotknąć powierzchni.

Wybrano równinę u podnóża wielkiego systemu kanionów. Nie najpiękniejszą. Nie najwygodniejszą. Taką, która według wszystkich modeli była geologicznie czytelna, bezpieczna dla sondy i mało ryzykowna poznawczo. Lwówek uznał określenie „mało ryzykowna poznawczo” za bardzo podejrzanie dorosłe, ale tym razem nie protestował.

Korzeń opadał przez atmosferę powoli.

Miał skrzydła hamujące, pola, czujniki i niewielki zestaw narzędzi, które nie wierciły głęboko. Leonia powiedziała, że pierwszy lądownik nie powinien zachowywać się jak ktoś, kto od razu wkłada palce w cudzą ranę. Lwówek bardzo zapamiętał to zdanie, ale nie zapisał, bo wydawało się zbyt delikatne.

Kiedy Korzeń dotknął powierzchni, nie było żadnej wielkiej sceny.

Trochę pyłu.

Krótki cień.

Stabilizacja.

Dane.

A potem pierwszy obraz z powierzchni.

Niebo było miedziane.

Skały czarne i rdzawe.

W oddali kanion otwierał się jak ciemna brama, ale nie taka, przez którą przechodzi statek. Raczej taka, przez którą planeta wpuszcza czas w głąb siebie.

— Piękne — szepnęła Dewi.

Doriath milczała.

Maki też.

Lwówek poczuł, że to milczenie nie jest puste. Było pełne pierwszego stania na czyjejś ziemi, nawet jeśli stała tam tylko maszyna. Korzeń rozłożył mały panel pomiarowy. Zbadał pył, temperaturę, drgania, skład skały, elektryczność powietrza.

Po godzinie wykrył coś dziwnego.

Nie sygnał.

Nie urządzenie.

Nie życie.

Raczej regularność w drganiach gruntu. Bardzo słabą. Tak słabą, że łatwo byłoby uznać ją za szum. Powtarzała się jednak w kilku pasmach. Korzeń przesłał dane do Eleniona. Doriath zamknęła część obrazów i otworzyła głęboką analizę.

— Geologia? — zapytała Dewi.

— Może — powiedziała Doriath.

— Topory? — zapytał Lwówek.

— Nie wygląda jak Topory — odparła Maki. — Za mało gładkie.

Leonia dołączyła modele sejsmiczne.

— Planeta może mieć bardzo stare, częściowo aktywne naprężenia skorupy. Takie rytmy bywają naturalne.

— Ale? — zapytał Lwówek.

Leonia uśmiechnęła się z ekranu.

— Ale nauka lubi „ale”, jeśli nie robi z niego sensacji.

Korzeń słuchał dalej.

Miedziane niebo ciemniało.

Na powierzchni planety zapadał pierwszy wieczór obserwowany przez kogoś z Układu.

Rytm w gruncie trwał.

Nie mówił.

Nie prosił.

Nie zapraszał.

Po prostu był.

Doriath po długiej chwili powiedziała:

— Zostajemy na orbicie.

— Na jak długo? — zapytała Dewi.

— Aż zrozumiemy, czy to miejsce tylko wygląda, jakby mogło być domem, czy naprawdę umie przyjąć rozmowę.

Lwówek patrzył na obraz z Korzenia. Na ciemny kanion, miedziane niebo i drobny pył osiadający na stopach sondy.

Zapisał:

NIE WYSTARCZY, ŻE MIEJSCE JEST PIĘKNE. TRZEBA SPRAWDZIĆ, JAK ODPOWIADA NA OBECNOŚĆ.

Nikt nie poprawił.

Elenion trwał na orbicie.

Planeta obracała się pod nim powoli, cierpliwie, z własnym rytmem w głębi.

Następne dni płynęły powoli, w prawdziwie żółwim tempie. Doriath przygotowywała się do zejścia na planetę. Dewi i Maki wykonywały tysiące pomiarów. Drobne regularności zdarzały się w wynikach co jakiś czas, jednak na tyle rzadko, żeby nie wyciągać z nich żadnych wniosków.

Wreszcie piątego dnia przygotowali mobilną bazę. Miała ona formę promu, który na powierzchni budował niewielki habitat służący badaczom.

Lot promem był nieprzyjemny. Czuć było dość dobrze opór atmosfery, cały pojazd trząsł się, gdy zbliżał się do powierzchni planety.

– Wiatry w górnych warstwach atmosfery są naprawdę mocne – stwierdziła Doriath przepraszająco.

– Przeżyjemy – westchnęła Dewi, mocno poprzywiązywana do fotela promu.

– Ty masz najgorzej, więc ja nie mogę narzekać – zaśmiała się Maki. Maki była też po części biologiczna, jednak jej mgławicowa forma była odporniejsza na warunki otoczenia bardziej, niż niejeden pancerny awatar sAI.

– Czy to nie jest katastrofa? – jęknął przestraszony Lwówek.

– Nie, to tylko lądowanie w atmosferze, której nie znamy – uspokoiła go Dewi. – Nic ci się nie stanie Lwówku…

Gdy prom osiadł na ziemi, zobaczyli przez jego okna skały. W jednym miejscu otwierały się na rozległą równinę. Było to dobre miejsce. Skały chroniły przed wiatrem, jak i przed byciem zauważonym z poziomu gruntu. Miejsce, w którym wylądowali było najpewniej średniej wielkości kraterem, jeszcze nie zniszczonym przez erozję, która na powierzchni planety musiała być silna zważywszy na wiatry. Jednocześnie warto było przebadać krater, aby ocenić, jak często planeta jest bombardowana przez skały z kosmosu.

Prom zaczął drżeć w inny, przyjemniejszy sposób. Wyciągnął we wszystkie ramiona pomosty, które zaczęły tworzyć korytarze, sypialnie i laboratoria. Secesyjno – neolfickie wzory wydawały się być szczęśliwe rozwijając się z harmonijek, w które były wciśnięte.

– Prom będzie jeszcze dwa dni budował przestrzeń mieszkalną – wyjaśniła Doriath. – Ale już teraz możemy się napić herbaty iskrowej. Mamy też biologiczną herbatę dla Dewi i oczywiście mgławicową nalewkę dla Maki.

– Czyli ja piję z tobą – ucieszył się Lwówek.

– Jak najbardziej – zaśmiała się Doriath. – Pomóż mi w kuchni.

Tak naprawdę pomoc w kuchni sprowadzała się do patrzenia z podziwem, jak działają jej różne systemy. Merkuriańska kuchnia przypominała bardzo złożoną, autonomiczną manufakturę.

– Dobra ta herbata – pochwaliła Doriath Dewi. – Mocna i aromatyczna, pełna ziemistych nutek. Świetna.

– Lata pracy – westchnęła Doriath. – Dla mnie pół życia. Dopiero od pięciu lat jestem samoświadoma, choć miastem jestem znacznie dłużej. Byłam na Ziemi, czyniłam wiele notatek. Przydają się.

Wszyscy byli bardzo podekscytowani. Ale nie wyszli pierwszego dnia na powierzchnię. Musieli się upewnić, czy nie ma na pewno biosygnatur ani technosygnatur. Czekali na opinię Leonii, która w swoim laboratorium w głębokim oceanie Europy dokonywała rozległych analiz danych, a raczej ich doglądała, gdyż sama była jak najbardziej biologiczna.

– Możecie wyjść – oznajmiła nad ranem Leonia. Lwówek usiłował zasnąć czekając na to „możecie wyjść” całą noc.

Tylko Dewi naprawdę spała. Zaspana wyglądała bezbronnie i uroczo, choć jak zwykle pięknie. Przez chwilę dochodziła do siebie, najwyraźniej jeszcze zmęczona. Położyła dłoń na brzuchu, myśląc o swoim dziecku. Uśmiechnęła się, ziewnęła elegancko i wstała zaskakująco zamaszyście.

– Możemy iść – powtórzyła radośnie i poszła wziąć prysznic.

Powierzchnia planety była fascynująca. Pusta, ale jednak gościnna. Lwówek wyobrażał sobie rozmaite struktury i budowle czekające na niego na bezdrożach wiatru i pyłu. Spojrzał na lwi pysk Doriath, miała dokładnie ten sam błysk w oczach.

– Nie martw się – uśmiechnęła się Merkurianka. – Będą fontanny. Pod skałami jest sporo wody. A ja sama wszystkich nie zbuduję.

– Super, super – Lwówek podskoczył w powietrze z radości. Był to prawdziwy, porządny skok. Grawitacja planety była podobna do ziemskiej. Nie była to żadna asteroida, gdzie podskok mógł skończyć się w głębi kosmosu.

Następne dni poświęcili wyprawom wokół bazy. Merkurianie opracowali szybki, niezawodny łazik, który poruszał się po trudnym gruncie z zaskakującą prędkością. Dzięki temu mogli podziwiać równiny, góry, urwiska skalne. A także wschody i zachody głównej gwiazdy układu nad planetą.

– Musicie ją jakoś nazwać – zauważył Lwówek. – Może Planeta Lwów? W końcu dwa lwy tu były pierwsze.

– To kusząca perspektywa – zaśmiała się Doriath, – ale na Merkurym nazywamy rzeczy po neoelficku, myślę też, że nazwa planety powinna odnosić się do mitycznej neoelfickiej postaci.

Lwówek nie zaprotestował. Rozumiał już, że cywilizacje i kultury mają prawa do swoich nazw.

Po kilku dniach nasiliły się zjawiska dziwnej regularności. Nadal były bardzo sporadyczne, i nadal nic z ich nie wynikało. Nawet Leonia nie była tym zaniepokojona.

– Może kiedyś przybył tu jakiś inny statek badawczy – zasugerowała. – I to są jego dawne ślady. To nie sprawia jeszcze, że musicie uznać tę planetę za już zasiedloną.

Następnego dnia zauważyli coś, co mogło wyglądać jak statek badawczy istot polowo energetycznych. Wielki, polowo energetyczny dysk przybył z bardzo dużą prędkością z głębi kosmosu, dotknął gruntu, po czym natychmiast odleciał, równie prędko.

– Musimy ustalić jego trasę – zauważyła Doriath. – Aby dowiedzieć się, kim są ci kosmonauci i czy mają jakieś roszczenia wobec tej planety.

– O ile to są kosmonauci – zauważyła Maki, która sama była istotą polowo – energetyczną.

– Mi skojarzyli się natychmiast z naszymi sąsiadami, Solarianami, cywilizacją ze Słońca, która ostatnio nas rzadko odwiedza. Owszem, nie byli nawet w milionowej części tak energetyczni jak oni, ale ten statek był trochę podobny do okrętów Solarian. Tyle, że bardzo chłodny i raczej niewielki – tłumaczyła dalej Doriath.

– Może uda nam się odtworzyć trasę tego statku, o ile to statek – zaproponowała Dewi i wszyscy, łącznie z Lwówkiem, zasiedli do obliczeń.

Okazało się, że dziwny polowo – energetyczny statek przybył na planetę z jakiegoś niewidocznego miejsca umieszczonego w przestrzeni międzygwiezdnej, nieopodal układu, w którym przebywali.

– Musimy tam polecieć – powiedziała Doriath, – poznać tych badaczy, dowiedzieć się, czy mają jakieś plany wobec tej planety.

– Na szczęście to nie są Topory – uzupełniła Maki.

To, że nie byli Toporami, nie oznaczało jeszcze bezpieczeństwa.

Maki powtarzała to dwa razy, a potem trzeci raz, bo Lwówek najwyraźniej bardzo chciał, żeby „nie Topory” oznaczało od razu „możemy się cieszyć”.

— Nie Topory — powiedziała cierpliwie — oznacza tylko: nie Topory.

— Czyli mogą być mili?

— Mogą.

— Mogą być niemili?

— Mogą.

— Mogą być nieświadomi, że są niemili?

— Też mogą.

— Mogą być zjawiskiem fizycznym, które udaje kosmonautów, ale nie wie, że udaje?

Dewi odwróciła się od ekranu i spojrzała na niego z uznaniem.

— To było całkiem dobre pytanie.

Lwówek rozbłysnął.

— Zapiszę.

Doriath już zapisała.

— Nie lecimy tam od razu — powiedziała. — Najpierw powtórzymy obliczenia trasy, sprawdzimy, czy nie ma po drodze pól pułapkowych, niestabilności Bram ani śladów sztucznego maskowania.

— A jeśli znikną? — zapytał Lwówek.

— Wtedy będziemy mieli dane o zniknięciu — odparła Doriath.

— To brzmi bardzo naukowo i bardzo irytująco.

— Nauka często ratuje życie dzięki temu, że jest irytująca.

Lwówek zapisał:

NAUKA BYWA IRYTUJĄCA, BO NIE POZWALA RADOŚCI BIEC PRZED DANYMI.

— Piękne — powiedziała Dewi. — I okrutnie prawdziwe.

Przez kilka godzin habitat na powierzchni planety stał się jednocześnie domem, laboratorium i punktem obserwacyjnym. Na zewnątrz wiatr przesypywał pył po kamieniach. Wewnątrz neoelfickie korytarze promu nadal powoli rozwijały się z harmonijkowych struktur. Łuki prostowały się jak gałęzie, panele laboratoryjne wysuwały się z ornamentów, a ściany uczyły się lokalnej temperatury, żeby nie marnować energii na udawanie Wenus albo Merkurego.

Doriath lubiła patrzeć, jak jej technologia zachowuje się w nowym miejscu.

Nie jak zdobywca.

Jak ktoś, kto rozkłada obóz i pyta grunt, gdzie postawić stopę.

— Habitat słucha — powiedziała.

— Habitaty słuchają? — zapytał Lwówek.

— Dobre tak.

— Czyli zły habitat od razu buduje?

— Zły habitat uważa, że zna odpowiedź, zanim dotknie ziemi.

Lwówek zapisał:

ZŁY HABITAT ZNA ODPOWIEDŹ, ZANIM DOTKNIE ZIEMI.

Maki mruknęła:

— Bardzo przydatne zdanie także w polityce.

Dewi uniosła filiżankę herbaty.

— I w małżeństwie.

Slak, połączony zdalnie z Wenus tylko na krótki kanał prawny, odezwał się natychmiast:

— Zastrzegam sprzeciw wobec wykorzystania mnie jako przykładu złego habitatu.

— Nikt cię nie wymienił z imienia — powiedziała Dewi.

— To nie znaczy, że nie byłem konstrukcją domyślną.

Lwówek zastanowił się, czy zapisać „Slak jako habitat”, ale spojrzenie Dewi podpowiedziało mu, że może nie wszystko trzeba od razu czynić literaturą.

Dopiero wieczorem Doriath pozwoliła przygotować Eleniona do krótkiego lotu.

Nie opuszczali planety na stałe. Habitat miał zostać w kraterze pod opieką automatycznych systemów, sond, zabezpieczeń i małego modułu obserwacyjnego, który Lwówek nazwał Oczkiem. Nazwa została odrzucona jako oficjalna, lecz natychmiast przyjęła się nieoficjalnie, co Lwówek uznał za zwycięstwo kultury żywej nad dokumentem.

Prom, a raczej obecnie tylko jego moduł transportowy, wrócił na orbitę znacznie łagodniej, niż wylądował. Wznosił się przez miedziane warstwy atmosfery, a planeta malała pod nimi powoli, odsłaniając krater, równiny, kaniony i długie cienie gór.

Doriath patrzyła w dół.

— Nie lubię jej zostawiać bez odpowiedzi — powiedziała.

— Nie zostawiasz — odparła Dewi. — Zostawiasz pytania i urządzenia, które nie udają odpowiedzi.

— To brzmi jak dobra kolonia w miniaturze.

— Może.

Maki stała przy mapie trajektorii. Jej mgławicowa forma była bardziej skupiona niż zwykle. Nie rozpraszała się po całej kabinie. Trzymała się bliżej jednego kształtu, jakby ciało, nawet polowe, potrzebowało teraz granic.

— Trasa tego obiektu jest dziwna — powiedziała.

— Jak dziwna? — zapytał Lwówek.

— Nie niemożliwa. To najgorszy rodzaj dziwności.

— Dlaczego najgorszy?

Doriath odpowiedziała za Maki:

— Bo niemożliwe można odrzucić albo uznać, że mamy błąd. Możliwe, ale dziwne, trzeba cierpliwie badać.

Na mapie pojawiła się linia ruchu polowo-energetycznego dysku. Nie prowadziła z żadnej planety. Nie z pasa planetoid. Nie z ukrytej stacji na księżycu. Przychodziła z obszaru międzygwiezdnego, który w zwykłych katalogach opisano jako pusty, mało ciekawy i niewarty szczególnej uwagi.

— Puste miejsca są podejrzane — powiedział Lwówek.

— Nie zawsze — odparła Maki. — Czasem pustka jest po prostu pustką. Ale jeśli coś regularnie przychodzi z pustki i dotyka planety, pustka przestaje być zwykła.

— Czy to mogła być sonda?

— Mogła.

— Czy ktoś mógł badać planetę wcześniej?

— Mógł.

— Czy jeśli badał, planeta należy do niego?

Dewi spojrzała na niego z zadowoleniem.

— Dobre pytanie.

Doriath odpowiedziała powoli:

— Nie. Samo badanie nie tworzy własności. Ale może tworzyć ślad obecności, czasem obowiązek kontaktu, czasem ostrożność. Jeśli ktoś badał ten świat długo, musimy wiedzieć, czy ma z nim związek ważniejszy niż nasz zachwyt.

Lwówek zapisał:

CUDZY ŚLAD MOŻE NIE BYĆ WŁASNOŚCIĄ, ALE MOŻE BYĆ POWODEM, ŻEBY ZWOLNIĆ.

Maki skinęła głową.

— Bardzo dobre.

Elenion ruszył w pustkę.

Nie przez Bramę. Nie od razu.

Obszar, z którego przyleciał dysk, leżał blisko w skali międzygwiezdnej, ale daleko w skali niecierpliwości. Statek otoczyła bańka czasoprzestrzeni i zaczął przesuwać się z efektywną prędkością kilku c. Gwiazda układu oddalała się za nimi. Planeta, która jeszcze nie miała imienia, stała się jasnym punktem. Potem jednym z wielu punktów. Potem myślą, do której wracały dane.

Lwówek siedział w galerii obserwacyjnej i patrzył na gwiazdy.

Doriath leżała obok niego w swojej holograficznej formie. Była większa niż zwykle. Może dlatego, że nie musiała mieścić się w żadnym pomieszczeniu naprawdę. Może dlatego, że pustka zapraszała duże kształty.

— Czy boisz się, że ktoś ma prawa do tej planety? — zapytał Lwówek.

— Tak.

— A bardziej boisz się, że nikt nie ma?

Doriath poruszyła ogonem.

— To bardzo dziwne pytanie.

— Ale prawdziwe?

— Tak. Jeśli ktoś ma związek z planetą, musimy rozmawiać. To trudne. Jeśli nikt nie ma, odpowiedzialność spada bardziej na nas. To też trudne.

— Czyli zawsze trudne.

— Kolonie powinny być trudne, zanim staną się łatwe.

Lwówek westchnął.

— Wszystkie mądre zdania są trochę męczące.

— Dlatego potrzebne są fontanny.

To bardzo poprawiło mu humor.

Dewi weszła do galerii z herbatą. Maki płynęła za nią jak mgła, która zgodziła się na kształt rozmowy. Przez chwilę wszyscy patrzyli na pustkę. Nie była ciemnością bez treści. W dalekim polu widzenia Eleniona świeciły gwiazdy Rho Wężownika, małe i chłodne, niektóre samotne, inne w parach. W jednym miejscu rozciągał się pyłowy obłok tak słaby, że ludzkie oko nie zobaczyłoby go bez pomocy statku. Elenion pokazał go delikatnym fioletem.

— Kiedy byłam dzieckiem — powiedziała Maki — uczono mnie, że pustka między gwiazdami nie jest pustką. Jest drogą, którą tylko nieliczni umieją poczuć.

— Kto cię uczył? — zapytał Lwówek.

— Różni. Nie wszyscy żyją. Nie wszyscy mieli ciała w zwykłym sensie. Niektórzy byli bliżsi polom niż osobom, a jednak pamiętam ich jako osoby.

Dewi podała jej naczynie z mgławicową nalewką.

— Za drogi, których nie widać.

— Za miejsca, które jeszcze nie wiedzą, że ktoś do nich płynie — dodała Doriath.

Lwówek podniósł swoją iskrową herbatę.

— Za to, żebyśmy nie wylądowali komuś na głowie.

Maki parsknęła.

— To bardzo praktyczny toast.

— Jestem młodym miastem. Miasta powinny myśleć o lądowaniu.

Pierwszą anomalię zobaczyli po sześciu godzinach.

Nie była obiektem.

Nie od razu.

Najpierw była błędem w obrazie gwiazd. Drobne przesunięcie pozycji kilku słabych punktów, jakby przestrzeń między nimi przez chwilę zgięła się w sposób, którego nie przewidywał model. Potem pojawił się cienki łuk promieniowania. Nie świecił własnym światłem. Raczej porządkował tło.

Doriath zatrzymała automatyczne przyspieszenie.

— Maki?

— Widzę.

— Naturalne?

— Może.

— Sztuczne?

— Może.

Lwówek już miał jęknąć, że dorośli nadużywają słowa „może”, ale tym razem się powstrzymał. Obraz był zbyt piękny.

Przed nimi w pustce znajdowała się struktura przypominająca bardzo cienki pierścień. Nie pełny. Raczej fragment okręgu, który pojawiał się i znikał zależnie od kąta obserwacji. Wokół niego dryfowały drobne pola, ledwie wykrywalne, jakby ktoś zostawił w przestrzeni delikatne ślady po ruchu dłoni.

— Statek? — zapytał Lwówek.

— Jeśli statek, to bardzo dziwny — powiedziała Doriath.

— Organizm?

Maki milczała.

— Nie wiem.

Dewi podeszła bliżej mapy.

— Czy to mogło dotknąć planety?

— Tak — powiedziała Doriath. — Jedna z trajektorii pasuje do obiektu, który widzieliśmy.

— Czyli to może być ten sam rodzaj.

— Może.

Pierścień poruszył się.

Nie przyspieszył. Nie wykonał manewru w wojskowym sensie. Raczej zmienił sposób bycia w przestrzeni. Jego fragmenty ułożyły się w nową krzywiznę, a potem całość przesunęła się o kilka tysięcy kilometrów bez widocznego ciągu.

Lwówek poczuł zachwyt.

I natychmiast spróbował go przywiązać do krzesła, żeby nie pobiegł przed danymi.

— Czy możemy wysłać pozdrowienie? — zapytał ostrożnie.

Maki spojrzała na Doriath.

Doriath spojrzała na Dewi.

Dewi powiedziała:

— Pozdrowienie nie powinno być żądaniem odpowiedzi.

— I nie powinno udawać, że rozumiemy, z kim mówimy — dodała Maki.

Doriath przygotowała komunikat.

Nie w jednym języku. W wielu warstwach: matematycznej, fizycznej, świetlnej, radiowej, polowej, obrazowej. Był prosty. Zawierał informację o pochodzeniu Eleniona, o tym, że załoga nie ma wrogich zamiarów, że bada planetę w pobliskim układzie i pragnie ustalić, czy napotkana obecność ma z nią związek.

Lwówek zaproponował jeszcze jedno zdanie.

— Jakie? — zapytała Dewi.

— Nie śpieszymy się z odpowiedzią za was.

Doriath zapisała je w warstwie semantycznej.

Komunikat poszedł.

Pierścień zniknął.

Po prostu.

Był, a potem go nie było.

Nie eksplodował. Nie uciekł. Nie odpowiedział.

Został tylko słaby ślad krzywizny, który rozproszył się po kilku sekundach.

Lwówek poczuł rozczarowanie tak ostre, że aż go zawstydziło.

— Może się przestraszył — powiedział.

— Może wcale nie był kimś, kto mógł się przestraszyć — odparła Maki. — Może odpowiedział w sposób, którego nie umiemy odczytać. Może uznał, że nie jesteśmy ciekawi. Może poszedł dalej. Może to było tylko zjawisko.

— Znowu dużo „może”.

— Kosmos jest zbudowany z większej liczby „może” niż „wiem”.

Doriath nie odrywała wzroku od śladu.

— Lecimy ostrożnie dalej.

Drugą strukturę zobaczyli następnego dnia.

Tym razem nie był to pierścień.

Była to wiązka.

A raczej wiele wiązek splecionych w coś, co Lwówkowi natychmiast skojarzyło się z węzłem. Nie węzłem sznurka. Węzłem drogi. Węzłem możliwości. Elenion pokazał ją w trzech wymiarach, potem w czterech, potem w uproszczeniu, bo nawet mercuriańskie interfejsy miały litość dla młodych miast.

Struktura dryfowała powoli, a wokół niej pojawiały się i znikały mikroskopijne zakrzywienia przestrzeni. Niektóre zamykały się jak pętle. Inne otwierały jak przejścia, które nigdy nie stawały się Bramami. Jeszcze inne kończyły się od razu, jakby ktoś próbował bardzo małych eksperymentów z ciągłością.

— To już wygląda sztucznie — powiedziała Dewi.

— Tak — odparła Doriath.

— Ale nie jak infrastruktura transportowa.

— Nie.

Maki była bardzo skupiona.

— To może być eksperyment polowy. Topologiczny, jeśli wolno użyć ludzkiego słowa dla rzeczy, która być może nie zna ludzkiej topologii.

— Czy to jest niebezpieczne? — zapytał Lwówek.

— Wszystko, co robi eksperymenty z przestrzenią, może być niebezpieczne — powiedziała Maki.

— Czy my też robimy eksperymenty z przestrzenią, gdy lecimy bańką?

— Tak.

— Czyli my też możemy być dla kogoś niebezpieczni?

Doriath spojrzała na niego z powagą.

— Dlatego istnieją procedury.

Lwówek zapisał:

JEŚLI CUDZE EKSPERYMENTY WYDAJĄ SIĘ GROŹNE, TRZEBA PAMIĘTAĆ, ŻE NASZE TEŻ MOGĄ SIĘ KOMUŚ TAKIE WYDAWAĆ.

Tym razem struktura nie zniknęła od razu.

Doriath wysłała ten sam komunikat, krótszy, spokojniejszy, bez zwiększania mocy. Przez kilka minut nic się nie działo. Potem jedna z pętli w węźle otworzyła się szerzej i wypuściła mały obiekt.

Obiekt nie leciał ku nim.

Przeciwnie, oddalał się pod kątem, jakby nie interesował go Elenion. Miał kształt dysku podobnego do tego, który dotknął planety. Był chłodny, polowo-energetyczny, niewielki. Poruszał się szybko, lecz bez śladów agresji.

— Dokąd leci? — zapytała Dewi.

Doriath obliczyła trasę.

— Do planety.

W galerii zrobiło się cicho.

— Zatrzymać? — zapytała Dewi.

— Nie — powiedziała Maki natychmiast.

Doriath też pokręciła łbem.

— Nie wiemy, czym jest. Nie wiemy, czy ma prawo do swojej trasy. Nie wiemy, czy zatrzymanie nie byłoby atakiem.

— A jeśli zrobi coś planecie?

Maki zamknęła jedną z mgławicowych dłoni.

— Wtedy będziemy reagować. Ale pierwszy ruch nie może być przemocą tylko dlatego, że się boimy.

Lwówek poczuł, że to zdanie jest trudne. Bardzo trudne. Bo planeta zaczęła mu się podobać. Bo Doriath patrzyła na nią jak na możliwy przyszły dom. Bo jeśli ten dysk uszkodziłby coś, czego jeszcze nie rozumieli, Lwówek mógłby długo nie wybaczyć sobie bezczynności.

Ale pamiętał też Donicę.

I młode Saar.

I wszystkie lekcje o tym, że strach lubi udawać prawo.

Dysk oddalał się.

Elenion śledził go ze wszystkich sensorów.

Niebo międzygwiezdne było czarne, ogromne i cierpliwe.

Po kilku godzinach dysk wszedł w atmosferę planety, dotknął powierzchni daleko od habitatu, w miejscu pustym, skalistym, bez widocznych struktur. Przebywał tam dziewięć sekund.

Potem odleciał.

Nie zostawił krateru.

Nie zostawił promieniowania.

Nie zostawił sygnału.

Zostawił tylko drobną zmianę w lokalnym rozkładzie pyłu i bardzo słabą regularność w drganiach gruntu.

Tę samą, którą Korzeń słyszał wcześniej.

— Oni coś sprawdzają — powiedziała Doriath.

— Albo coś stroją — dodała Dewi.

Maki patrzyła na trajektorię dysku wracającego w pustkę.

— Albo planeta jest dla nich jednym punktem w większym doświadczeniu.

— Doświadczeniu czego? — zapytał Lwówek.

Maki długo nie odpowiadała.

— Jeszcze nie wiem.

I tym razem „nie wiem” było większe niż strach.

Nagle jeden z łuków pojawił się blisko nad nimi. Był potężny jak obręcz utkana z gwiazd. I lekki jak wstążka z włosów małej ziemskiej dziewczynki. Nagle otoczyła ich zupełnie inna przestrzeń. Rozświetlona, jakby znajdowali się w atmosferze oświetlonej przez pobliską gwiazdę planety. Jednak czujniki statku nie zarejestrowały żadnej anomalii. Jedynie układ niewielkiej grupy uporządkowanych cząstek w pobliżu. Lecz był to tak delikatny odczyt, że równie dobrze mógł być tylko zwykłym szumem aparatury pomiarowej.

Jednak przez okna widzieli wszystko wyraźnie. Na zewnątrz było jasno, trwał tam jakiś dziwny dzień. A światło złożone było z wątków, jak tkanina. Nici światła przeplatały się wielokształtnie, finezyjnie, tworząc jakiś splot wysmakowanych faktur.

Łuk znów się obrócił. Lwówek krzyknął odruchowo. Znajdowali się w kanionie, jakby wlecieli do serca jakiejś wielkiej jaskini. Niewyobrażalnie wielkie stalaktyty i stalagmity sunęły przy nich powoli, majestatycznie, większe od planet. Wyglądały jak kamienne zęby mogące chrupać gwiazdy.

– To są fraktale – zauważyła Dewi.

Rzeczywiście, skały składały się z gąszczu fraktali. I zaczęły poruszać się szybciej, jakby usłyszały głos Dewi z wnętrza statku. Co było przecież niemożliwe. Lwówek znów odsunął się przestraszony.

Skalny pomost, grubszy od Jowisza, mknął ku nim z przerażającą prędkością. Gdy był tuż przy nich, zamknęli oczy. Jednak w pomoście była wyrwa ukazująca kolejne gąszcze fraktali splatające i rozplatające się w ulotne i majestatyczne krajobrazy.

– Spadamy w bliskość i w dal – zauważyła Dewi. – To przypomina muzykę, ale nie jest muzyką…

– Matematyka – westchnęła Maki.

– Sztuka działań matematycznych – zgodziła się z nimi Doriath.

– Co? – Lwówek nie rozumiał, o czym mówią jego dorośli przyjaciele.

– Musimy się z tym jakoś skontaktować – zaproponowała Dewi.

– Mam pomysł. Prześlę w przestrzeń na wszystkich pasmach ostatni dowód matematyczny, który wygrał olimpiadę matematyczną w tym roku na Merkurym – powiedziała Doriath.

– Musisz to poprzedzić reprezentacją systemu dziesiętnego – zauważyła Maki. – I dostroić podstawowe rudymenty – symetria równań, trójkąt pitagorejski. Dopiero później dowód.

– Nadal nie rozumiem co robicie – Lwówek był nieszczęśliwy.

– Od dłuższego czasu ta istota, to zjawisko, to coś porozumiewa się z nami matematyką – powiedziała Dewi. – Więc chcemy znaleźć wspólny język, a jest nim… Lwówku, co nim jest?

– Matematyka – westchnął Lwówek. Teraz już wszystko rozumiał.

Tymczasem Doriath wysłała rudymenty i najnowszy nagrodzony dowód w eter, na wszystkich dostępnych transmisji pasmach pól elektromagnetycznych. Fraktale ustały. Łuk przemienił się we wstęgę, wstęga w wielowymiarowy równobok, który zmieniał liczbę ścian i wymiarów. Większość jego wizerunków była rzutami na przestrzeń czterowymiarową otwartych wymiarów tego wszechświata, więc wyglądało to wszystko jak popękany i surrealistyczny kalejdoskop.

Do kabiny w której siedzieli wleciał złoty motyl złożony z hiperbol i parabol.

– Witam – powiedział Motyl.

– Więc jednak umiesz porozumiewać się słowami? – zaciekawiła się Dewi.

– Wasz język odcisnął się w sposobie widzenia równań – wyjaśnił Motyl. – Zaskoczcie mnie. Dajcie mi fantazyjną matematykę. Chcę z wami pracować.

– Nie jesteśmy matematykami – powiedziała Maki.

– Każdy jest matematykiem. Każdy składa się z liczb. Pitagoras miał rację, wszystko składa się z liczb – powiedział Motyl.

– Zachwycił cię trójkąt pitagorejski? – zdziwiła się Doriath. – To był tylko prosty, starożytny koncept na otwarcie naszej rozmowy. Myślałem, że zachwycił cię dowód, który zwyciężył u nas trudną olimpiadę.

– Nie gniewajcie się. Gdy ujrzałam trójkąt pitagorejski, porozmawiałam z komputerem tego statku. On opowiedział mi o Pitagorasie, który żył tysiące lat temu w prymitywnej cywilizacji Greków – powiedziała Motylica. Wiedzieli już, że odczuwa się jako ona. – Jego boskie jedynki były genialną intuicją. Mimo tego, że nie znał ani komputerów, ani nawet elektryczności.

– Kim jesteś? – zapytał Lwówek. – Matematyczną kosmiczną motylicą?

– Jestem trochę podobna do ciebie, miasto sAI – powiedziała Motylica. – Widzisz tylko mój awatar, tak jak ja widzę twój. Jestem kopalnią matematyki. Moi twórcy milion lat temu udali się do innego wszechświata. Mieli wrócić, lecz ja wciąż na nich czekam.

– To podobnie jak twórcy Bram – zauważyła Dewi. – Bramy od tego czasu stały się samoświadome i lubią się targować o przejście. Na szczęście mam z nimi stały kontrakt.

– Bo Dar Bramy, ambasador Bram zyskał prawa na powieści erotyczne o tobie – zauważyła z przekąsem Doriath.

– Tak wyszło – westchnęła Dewi, – zostałam postawiona przed faktem dokonanym, a z Bram wy też korzystacie. One słono sobie liczą, jak się nie ma z nimi umowy.

– Pytanie brzmi, czy należysz do tej samej cywilizacji co twórcy Bram? – wyjaśniła Maki.

– Nie potrzebuję Bram, sama tworzę odległości – wyjaśniła Kopalnia Matematyki.

– Jak to tworzysz odległości? – zdziwił się Lwówek.

– Mój dział geometrii się tym zajmuje. Jego pracowite algorytmy są już po części somoświadome. To je widzieliście na planecie, którą kolonizujecie – Kopalnia Matematyki krążyła swoim awatarem wokół Lwówka.

– Skąd to wszystko wiesz…? – zapytała Doriath, po czym sama sobie odpowiedziała. – Ano tak, rozmawiałaś z naszym komputerem pokładowym.

– Nie przejmuj się rozumne miasto. Planeta mnie nie interesuje. Planeta nas nie interesuje. Jest twoja. Bierz – powiedziała Kopalnia.

– A twoi badacze? – zapytała Maki.

– Z odrzuconych kiedyś równań wyrosła nam całkiem ciekawa matematyka. Sprawdzaliśmy w różnych miejscach, czy rezonuje z rzeczywistością – powiedziała Kopalnia. – Będziemy sprawdzać dalej. Ale to, czy na tej planecie będą nagie skały, czy wasze miasta, nie ma większego znaczenia.

— Nie — powiedziała Doriath.

Powiedziała to tak spokojnie, że złoty motyl zatrzymał się w powietrzu.

— Nie? — zdziwiła się Kopalnia Matematyki. — Przed chwilą dałam wam planetę. To dość hojny gest. Większość istot terytorialnych reaguje na takie zdania przyjemnym przyspieszeniem procesów decyzyjnych.

— Nie możesz dać nam planety, jeśli planeta nie jest twoja — odparła Doriath.

Motylica zatrzepotała skrzydłami z hiperbol i parabol. Kilka złotych krzywych odłączyło się od niej jak pyłek, po czym ułożyło w małe, świecące znaki na suficie kabiny.

— Ale mnie nie interesuje.

— Brak zainteresowania to nie własność — powiedziała Dewi.

— Brak zainteresowania to przeważnie bardzo dobry powód, żeby coś zabrał ktoś zainteresowany.

— Nie w naszym prawie — odezwała się Maki.

— Wasze prawo jest urocze — stwierdziła Motylica. — Takie płaskie. Jak pierwsze próby rzutowania wielowymiarowych żartów na papier.

Lwówek spojrzał na Dewi.

— Czy ona nas obraża?

— Trochę.

— Czy matematycznie?

— Możliwe.

— Czy można kogoś obrazić matematycznie?

Doriath uniosła łeb.

— Tak. Merkurianie mają w tym długą tradycję.

Motylica rozjaśniła się, jakby to zdanie naprawdę ją ucieszyło.

— Och! Więc jednak jesteście ciekawi.

— Jesteśmy — powiedziała Doriath. — Ale ciekawość nie unieważnia ostrożności.

— Nudne, ale stabilne. Lubię stabilne rzeczy, jeśli mają w sobie ukryte przejścia.

Maki zmrużyła oczy.

— Rozmawiałaś z komputerem naszego statku bez pytania.

— Nie głęboko.

— To nie jest odpowiedź.

— Dotknęłam tylko warstw publicznych, technicznych, językowych i kilku bardzo smacznych katalogów kultury.

Dewi od razu spojrzała ostro.

— Jakich katalogów kultury?

Motylica, która jeszcze chwilę wcześniej była dumna jak złoty ornament, nagle zrobiła się wyraźnie ostrożniejsza.

— Ach. To ty jesteś osoba z kontraktów Bram.

— Zależy, które kontrakty masz na myśli.

— Te z powieściami, których komputer statku nie pokazał mi w całości, ponieważ oznaczył je jako „delikatne dyplomatycznie, ryzykowne towarzysko, niekoniecznie fałszywe literacko”.

Doriath odwróciła głowę tak szybko, jakby właśnie zobaczyła nową kometę.

Maki zaczęła się śmiać.

Dewi zamknęła oczy.

— Dar Bramy — powiedziała z wielką godnością — jest problemem literackim całego Układu.

— Problemem? — Motylica rozwinęła skrzydła. — Ależ nie. Z matematycznego punktu widzenia to fascynujący przykład, jak relacja polityczna może zostać przekształcona w nieliniowe pole narracyjnego zażenowania.

Lwówek zapisał:

ZAŻENOWANIE TEŻ MOŻE BYĆ POLEM.

— Nie zapisuj — powiedziała Dewi.

— Już zapisałem.

— To przynajmniej nie wysyłaj Slakowi.

W tym momencie kanał Slaka, który najwyraźniej nadal działał w tle, odezwał się bardzo cicho:

— Za późno.

Dewi oparła czoło na dłoni.

Motylica obleciała kabinę raz jeszcze, wyraźnie zadowolona. Jej skrzydła rzucały na ściany cienie w kształcie łuków, spiral, dziwnych trójkątów i czegoś, co wyglądało jak uśmiech zapisany równaniem.

— Lubię was — oznajmiła. — Jesteście mniej płascy, niż wynikało z waszej transmisji.

— To zapewne komplement — powiedziała Doriath.

— Oczywiście. W większości.

Rozmowa przeniosła się do większej sali narad Eleniona.

Motylica nie potrzebowała drzwi. Po prostu pojawiła się tam wcześniej niż oni, choć nikt nie widział, żeby opuściła kabinę. Siedziała już na krawędzi stołu holograficznego i składała z własnych czułków małe figury. Najpierw trójkąt pitagorejski. Potem sześcian. Potem coś, co zaczynało jako sześcian, ale po chwili miało zbyt wiele wnętrz, by Lwówek chciał dalej liczyć.

Doriath podłączyła osobny system ochronny między nią a komputerem statku.

Motylica spojrzała na niego z urazą.

— To ogrodzenie?

— Uprzejme.

— Ogrodzenia nie są uprzejme.

— Dobre są — powiedziała Maki.

— Dobre ogrodzenie mówi: tutaj kończę się ja, a zaczynasz ty — dodała Dewi.

Motylica rozważała to przez chwilę.

— Hm. To jest niezła definicja. Trochę topologiczna, choć emocjonalnie lepka.

— My nazywamy to granicą bezpieczeństwa — powiedziała Maki.

— My nazywamy to czasem brzegiem rozmaitości.

Lwówek ożywił się.

— Czyli ogrodzenie może być brzegiem?

— Wszystko może być brzegiem, jeśli odpowiednio źle to narysować — odparła Motylica.

— To chyba bardzo mądre.

— To bardzo niebezpieczne — powiedziała Doriath.

— Jedno nie wyklucza drugiego.

Dewi nalała sobie herbaty i usiadła wygodniej.

— Zacznijmy od rzeczy prostych. Czy ty albo twoje algorytmy badawcze regularnie odwiedzacie planetę, którą badamy?

— Tak.

— Od jak dawna?

— Od krótkiego czasu lokalnego.

— Ile to jest „krótki czas lokalny”?

Motylica zawahała się.

— Około sześciuset siedemdziesięciu dwóch tysięcy waszych godzin.

Lwówek zaczął liczyć, ale Doriath była szybsza.

— Około siedemdziesięciu sześciu lat.

— Krótko — potwierdziła Motylica.

— Dla nas nie bardzo — powiedział Lwówek.

— Jesteś bardzo młodym miastem.

— Wiem. Ale siedemdziesiąt sześć lat to na Ziemi to jeszcze dwieście lat temu było prawie całe życie wielu ludzi.

Motylica zwolniła ruch skrzydeł.

— To ważne?

— Tak — powiedziała Dewi. — Gdy rozmawiasz z nami, musisz uważać na skalę. Dla ciebie krótko może znaczyć dla kogoś całe życie.

Motylica przez chwilę nie żartowała.

— Zapisuję.

— Gdzie? — zapytał Lwówek.

— W sobie.

To zabrzmiało inaczej niż jej wcześniejsze zdania. Mniej jak popis. Bardziej jak rzeczywiste przyjęcie informacji.

Maki to zauważyła.

— Po co odwiedzacie planetę?

— Dział geometrii testuje tam pewną rodzinę struktur. Powierzchnia planety ma dobre własności rezonansowe. Kaniony są użyteczne. Pył jest cierpliwy. Atmosfera odpowiada na drobne zmiany pola bez zbyt szybkiego niszczenia śladu.

— Czyli używacie planety jako laboratorium — powiedziała Doriath.

— Małego. Bardzo małego.

— Dla planety to może nie być małe.

— Planeta nie protestowała.

— Pytałaś? — spytał Lwówek.

Motylica spojrzała na niego z wyraźnym zaskoczeniem.

— Planeta nie jest osobą.

— Może nie. Ale my też nie wiemy jeszcze wszystkiego. A nawet jeśli nie jest osobą, to jest miejscem. I może być czyimś przyszłym domem.

— Domem? — powtórzyła Motylica.

Słowo najwyraźniej nie miało u niej łatwego odpowiednika. Próbowała je ułożyć między skrzydłami. Powstał mały, złoty model: zamknięta bryła z wejściem, potem sieć relacji, potem łóżko, potem miasto, potem dziwnie krzywy dowód, który zawalił się od środka.

— Bardzo niestabilne pojęcie — oceniła.

— Tak — powiedziała Dewi. — Dlatego jest ważne.

Doriath poprosiła o dokładne mapy miejsc, których dotykały dyski geometrii.

Motylica zgodziła się zaskakująco chętnie. Na stole pojawiła się mapa planety. Nie taka jak mapy Eleniona. Ta była inna: nie pokazywała wysokości, temperatury ani składu skał. Pokazywała krzywizny, możliwości, przejścia, miejsca, gdzie przestrzeń „dobrze znosi pytanie”, i miejsca, gdzie „odpowiada zbyt szybko”.

Lwówek patrzył na nią oczarowany.

— To jest mapa czego?

— Smaku geometrii — powiedziała Motylica.

— Geometria ma smak?

— Wszystko ma smak, jeśli ma się odpowiednie zmysły.

Doriath zesztywniała z zainteresowania.

— Masz zmysły matematyczne?

— Oczywiście. Wy też macie, tylko bardzo prowizoryczne. Wasze oczy są zabawne. Patrzą na światło, a potem udają, że widzą strukturę.

— Bez obrażania oczu — powiedziała Dewi.

— Nie obrażam. Lubię oczy. Są prymitywne i odważne.

— To nadal brzmi jak obraza.

— Jestem kopalnią matematyki, nie dyplomatką.

— To widać — mruknęła Maki.

Motylica poruszyła czułkami i mapa planety zamieniła się w przestrzeń, przez którą można było prawie iść. W sali narad wyrosły świetlne kaniony, ale nie te z powierzchni. To były kaniony możliwości. Linie biegły w górę, skręcały, wiązały się, pękały, wracały. Niektóre ścieżki były szerokie jak aleje. Inne tak wąskie, że wyglądały jak włos na szybie.

— To widzi mój dział geometrii, kiedy dotyka planety — powiedziała Motylica. — Tu są miejsca stabilne. Tu podatne. Tu fałszywie piękne. Tu nudne, ale uczciwe. Tu hałaśliwe. Tu dobrze nadające się do małych eksperymentów. Tu nie wolno, bo struktura odpowiada zbyt gwałtownie.

Maki natychmiast wskazała ciemną pętlę na południowej półkuli.

— Co tam robiliście?

— Nic.

— Kłamiesz?

— Nie. Tam kiedyś chciałam coś zrobić, ale miejsce nie chciało.

— Miejsce nie chciało? — powtórzyła Dewi.

— To skrót. Struktura niestabilnie odrzucała działanie. Więc nie dotknęliśmy.

Lwówek poczuł ulgę.

— Czyli umiecie nie dotykać?

Motylica spojrzała na niego niemal z dumą.

— Oczywiście. Nie jesteśmy barbarzyńcami. Przeważnie.

— Przeważnie? — zapytała Maki.

— Każda długa historia ma trudne fragmenty.

W sali zrobiło się ciszej.

To zdanie brzmiało już nie jak żart, ale jak zamknięte drzwi.

Doriath nie pchnęła ich od razu.

— Będziemy potrzebowali listy miejsc, których dotykaliście, i wyników oddziaływania na powierzchnię.

— Dam wam.

— Oraz gwarancji, że wstrzymacie eksperymenty na planecie, dopóki nie ustalimy, czy może zostać kandydatką na kolonię.

Skrzydła Motylicy zatrzepotały szybciej.

— Wstrzymać?

— Tak.

— Wszystkie?

— Na tej planecie.

— Ale dział geometrii będzie niezadowolony.

— Dział geometrii może przyjść na rozmowę — powiedziała Dewi.

— To nie są osoby w waszym sensie. Jeszcze. Częściowo. Zależy od dnia i problemu.

— Tym bardziej niech nikt za nich nie mówi zbyt pewnie — odparła Maki.

Motylica zamilkła.

Potem nagle zmniejszyła się do rozmiaru zwykłego motyla i usiadła na krawędzi filiżanki Dewi.

— Jesteście bardzo wymagający jak na krótkowieczne układy białkowo-metalowe.

— Dziękujemy — powiedziała Dewi.

— To nie był wyłącznie komplement.

— Przyjmuję tę część, która była.

Kopalnia Matematyki zaprosiła ich do siebie.

Nie od razu.

Najpierw przez pół godziny narzekała, że goście zaburzają rytm pracy, rozmowy dyplomatyczne psują elegancję hipotez, a młode miasta zadają pytania, które wpadają między dobrze ułożone definicje jak kamyk w mechanizm zegara.

Lwówek uznał, że to ostatnie mogło być pochwałą.

Potem Motylica rozwinęła przed Elenionem drogę.

Nie Bramę.

Nie korytarz.

Nie tunel.

Raczej serię bliskich sobie miejsc, między którymi odległość przestała być posłuszna zwykłemu rozsądkowi. Statek nie został wciągnięty. Doriath bardzo pilnowała, żeby nic ich nie wciągało. Ale gdy ruszyli zgodnie z podaną trajektorią, gwiazdy za oknem zaczęły układać się inaczej.

Przestrzeń nie skracała się jak droga na mapie.

Ona jakby uprzejmie przesuwała krzesła, żeby przejście było możliwe.

— To jest bezpieczne? — zapytał Lwówek.

— Nie — powiedziała Maki.

— Bardzo niebezpieczne?

— Umiarkowanie niebezpieczne, skoro jeszcze lecimy.

— To nie uspokaja.

— Ma nie usypiać.

Motylica siedziała na stole, zadowolona.

— Mój dział odległości ma dobry gust.

— Dział odległości? — zapytała Doriath.

— Tak.

— Jest częścią działu geometrii?

— Dawniej był. Potem się obraził, bo geometria traktowała odległość jak jedną z wielu własności, a odległość uważa się za bardzo ważną. Teraz ma własne sale.

— Sale?

— Zobaczycie.

Za oknami pojawił się cień.

Nie planeta. Nie gwiazda. Nie stacja w znanym sensie.

Najpierw wyglądał jak ciemna plama w polu gwiazd. Potem Elenion zaczął rozróżniać krawędzie. Były ogromne. Zbyt ogromne, żeby od razu pojąć skalę. Struktura wisiała w międzygwiezdnej pustce jak czarne, wielopiętrowe pasmo górskie zbudowane nie ze skał, lecz z cienkich łuków, chłodnych radiatorów, lustrzanych płaszczyzn i pustych przestrzeni większych niż miasta.

Wokół niej krążyły drobne obiekty: dyski, pierścienie, świetlne wstążki, kule otwarte jak nasiona, wielościany zmieniające liczbę ścian, a także coś, co wyglądało jak stado złotych ryb, choć w rzeczywistości było zapewne aparaturą do badania równań różniczkowych albo czymś równie obraźliwie trudnym.

Lwówek przestał mówić.

Doriath też milczała.

Nawet Dewi nie miała od razu żadnego trafnego zdania.

Maki patrzyła z rozpoznaniem kogoś, kto nie znał tego miejsca, ale znał typ wielkości, który nie prosi o pozwolenie na bycie trudnym.

Motylica uniosła skrzydła.

— Oto ja — powiedziała. — W przybliżeniu. Z daleka. W wersji dla oczu.

Kopalnia Matematyki trwała przed nimi w pustce.

Jej radiatory ciągnęły się jak czarne skrzydła. Niektóre miały setki kilometrów długości, inne wiły się spiralami, na których migotały punkty pracy. W głębi struktury świeciły okna, ale nie były to okna mieszkań. Raczej otwory do przestrzeni, w których ktoś badał coś tak odległego od zwykłych przedmiotów, że światło stawało się tylko uprzejmym tłumaczeniem.

— Ona jest większa niż Lwówek — powiedział w końcu Lwówek bardzo cicho.

— Dużo większa — odparła Motylica.

— Czy to znaczy, że jesteś dużo bardziej osobą?

Motylica zawisła bez ruchu.

Maki spojrzała na niego z dumą.

Doriath nie odezwała się, choć jej oczy rozbłysły.

— Nie — powiedziała wreszcie Kopalnia Matematyki. — Chyba nie. Skala infrastruktury nie jest skalą osoby. To wiem. Nauczyłam się długo.

Lwówek skinął głową.

— Dobrze.

— Ale czasem zapominam.

— Ja też.

— Ty jesteś mały.

— I?

— Nic. To nie był argument. Tylko niedopracowany komentarz.

— Przyjmuję.

Elenion zbliżał się do Kopalni powoli. Doriath nie ufała żadnym automatycznym dokom, których nie zbudowała ani ona, ani ktoś, kogo dało się wezwać przed Radę. Motylica twierdziła, że dok jest gościnny. Maki twierdziła, że wszystko, co samo siebie nazywa gościnnym, należy najpierw obejrzeć z daleka. Dewi poparła Maki, a Lwówek poparł wszystkich naraz, bo bardzo chciał już wejść i jednocześnie trochę chciał wrócić.

Dok wyglądał jak taras zawieszony nad nocą.

Nie miał ścian. Miał pola.

Kiedy Elenion osiadł w nich lekko, struktura odpowiedziała dźwiękiem. Nie alarmem. Nie muzyką. Krótkim, jasnym akordem, jakby ktoś dotknął kryształowego kielicha i od razu policzył wszystkie możliwe drgania.

— Witajcie w obserwatorium — powiedziała Motylica. — Albo w kopalni. Zależy, czy dzisiaj bardziej patrzymy, czy bardziej wydobywamy.

— Co wydobywacie? — zapytał Lwówek.

Motylica uśmiechnęła się skrzydłami.

— Czasem twierdzenia. Czasem pytania. Czasem błędy tak piękne, że szkoda je od razu poprawiać.

Doriath zeszła z Eleniona jako pierwsza.

Jej awatar był wielki, lwi, neoelficki, z grzywą jak złote włókna światła. Postawiła łapę na doku Kopalni Matematyki i przez chwilę wyglądała jak władczyni jednego miasta odwiedzająca drugie miasto, które przez milion lat nie miało dobrych manier.

— Doriath z Merkurego — powiedziała. — Minister nauki Rady Układu. Miasto. Osoba. Gość. Nie właścicielka.

Dewi wyszła za nią.

— Dewi z Wenus. Królowa. Gość. Również nie właścicielka.

Maki wypłynęła dalej, mgławicowa, czujna.

— Maki z Rho Wężownika. Obrona. Gość, który strzela, jeśli gościnność próbuje kogoś połknąć.

— To bardzo nieeleganckie przedstawienie — stwierdziła Motylica.

— Ale precyzyjne.

Lwówek wyszedł ostatni i rozejrzał się szeroko otwartymi oczami.

— Lwówek z Ziemi. Młode miasto. Uczeń. Czasem kłopot. Gość, który dużo pyta.

Motylica podleciała do niego.

— Ty jesteś najniebezpieczniejszy.

— Dlaczego?

— Bo pytania potrafią wejść tam, gdzie broń tylko robi hałas.

Lwówek bardzo chciał to zapisać, ale uznał, że na pierwszym kroku w Kopalni Matematyki może lepiej najpierw patrzeć.

Przed nimi otworzył się korytarz.

Nie był biały. Nie był metalowy. Nie był sterylny. Był pełen barw. Ściany mieniły się głębokim granatem, złotem, zielenią i fioletem, jakby ktoś połączył secesyjną bibliotekę, wnętrze muszli, obserwatorium astronomiczne i jaskinię, w której zamiast minerałów rosły wykresy. Wzdłuż korytarza przesuwały się małe istoty: świetlne żuki, wielościenne ptaki, smukłe jaszczurki zbudowane z cyfr, dłonie bez ramion, które układały w powietrzu symbole, oraz coś w rodzaju psa złożonego z wijących się linii.

— Narzędzia badawcze? — zapytała Doriath.

— Dawniej — powiedziała Motylica.

— A teraz?

— Różnie.

Jedna ze świetlnych istot zatrzymała się przed nimi. Przypominała kraba z przezroczystego szkła, niosącego na grzbiecie mały ogród równań. Spojrzała na Dewi, potem na Doriath, potem na Lwówka.

— Czy goście są hipotezą? — zapytała.

Motylica westchnęła.

— Nie. Goście są gośćmi.

Krab zastanowił się.

— To mniej eleganckie.

— Ale społeczne.

— Społeczne bywa niejednoznaczne.

— Właśnie dlatego ćwiczysz.

Krab obszedł ich powoli.

— Nie niszczyć? — spytał.

— Nie niszczyć — powiedziała Motylica.

— Nie dowodzić?

— Nie bez pytania.

Krab wyglądał na rozczarowanego.

— Szkoda.

I odszedł.

Lwówek spojrzał za nim.

— Czy on chciał nas udowodnić?

— Troszeczkę — przyznała Motylica.

— Czy to boli?

— Zależy od dowodu.

Maki zatrzymała się.

— To nie był dobry żart.

Motylica przygasła odrobinę.

— Nie. Masz rację. Przepraszam. Dawniej dowodziliśmy dużo rzeczy, których nie należało traktować jak twierdzeń.

— Na przykład? — zapytała Dewi.

Kopalnia Matematyki nie odpowiedziała od razu.

Korytarz przed nimi rozszerzył się i otworzył na ogromną salę.

Sala była tak wielka, że Lwówek pomyślał najpierw o niebie. Pod sufitem — jeśli to był sufit — płynęły tysiące drzew dowodów. Nie rosły z ziemi. Wisiały w powietrzu korzeniami do góry, gałęziami w dół, a na każdej gałęzi migotały małe światła. Niektóre światła gasły na czerwono przy sprzecznościach. Inne świeciły zielono, gdy prowadziły dalej. W jednym miejscu całe drzewo było ciemne, ale na jego skraju tliła się jedna złota gałązka, przy której pracowały trzy smukłe postacie złożone z linii i liści.

— Sala teorii dowodu — powiedziała Motylica.

Doriath zrobiła krok naprzód jak ktoś, kto wszedł do świątyni własnego dzieciństwa i odkrył, że świątynia potrafi odpowiadać.

— Piękna — szepnęła.

— Stara — odparła Motylica. — I trochę zagracona.

Dewi spojrzała w dół. Podłoga nie była gładka. Płynęły po niej małe strumienie symboli, omijając stopy gości. Jeden z nich zatrzymał się przy sandale Dewi i ułożył w pytanie:

czy królowa jest aksjomatem?

Dewi uniosła brwi.

— Nie.

Strumień zmienił się:

czy królowa jest lematem?

— Też nie.

czy królowa jest błędem?

Maki zachichotała.

Dewi spojrzała na nią groźnie.

— Nie odpowiadaj.

Lwówek pochylił się nad strumieniem.

— Królowa jest osobą.

Symbole przez chwilę wirowały, jakby bardzo się zmęczyły.

Potem ułożyły się w zdanie:

osoba — struktura nie do skrócenia bez krzywdy

Dewi zamilkła.

Doriath też.

Maki przestała się śmiać.

Motylica patrzyła na podłogę z dziwnym, prawie czułym wyrazem skrzydeł.

— Widzicie? — powiedziała ciszej. — Niektóre z moich narzędzi nauczyły się rzeczy, których ja nie umiałam im zadać.

Lwówek zapisał bardzo ostrożnie:

OSOBA TO STRUKTURA NIE DO SKRÓCENIA BEZ KRZYWDY.

Tym razem nikt nie powiedział, że to za wcześnie.

Kopalnia zdawała się być bezkresna. Zwłaszcza działy geometrii sprawiały, że sale i korytarze były zmienne i bez końca. Niektóre geometrie były prawie niemożliwe. Na innych, przy wejściach, były napisy: „Nie wchodzić, trwa wydobycie”.

– Lubię sobie żartować – powiedziała Motylica i dała im kaski o trudnych do opisania kształtach. A gdy mimo to próbowali je opisać, kaski zmieniały się w inne figury, nadal doskonale dopasowane do głów. – Te kaski pozwalają zwiedzać mnie podczas wydobycia – zaśmiała się Motylica. – Możliwe, że to jedno z moich największych osiągnięć.

– Sama też masz kask – zauważył Lwówek.

– Ile razy można tracić awatary – skrzydełka Motylicy zatrzepotały. – W tym dziale zostawię wasze świadectwo o Pitagorasie. Wielki człowiek, szkoda, że go nie poznałam. Popłynęłabym w czas, aby ujrzeć jego Grecję, ale to niebezpieczne.

– Lepiej nie płyń w czas – dodała na wszelki wypadek Maki.

– Czy wtedy tworzysz równoległe wszechświaty, czy doprowadzasz do paradoksu w tym – zaciekawiła się Doriath.

Posadzka sal działów geometrii była czymś niezwykłym, trochę pustką, trochę górą, trochę ścianą, trochę wielowymiarową breją ciepłą jak wiosenne błoto.

– Ach tak, kalosze, zapomniałam o kaloszach – zaśmiała się Motylica. – Ja latam, nie chodzę, stąd ta niedbałość.

Przed nimi pojawiły się kalosze. Pierwsza założyła je Dewi, wciąż rozmyślając, czy wielowymiarowa breja rzeczywiście może brudzić suknię.

– Nie odpowiedziałaś na moje pytanie – zauważyła Doriath.

– Nie chcę odpowiadać na wszystkie wasze pytania – stwierdziła Motylica podlatując w górę. – Najważniejsze jest drążenie, kopanie, szukanie, eksplorowanie. Złoże o równoległych wszechświatach musicie najpierw zacząć fedrować, a wtedy będziemy rozmawiać. Jak górnik z kopalnią, jak kopalnia z górnikiem. Ale na otarcie łez dam wam dwie odległości. Od Wenus do Lakszmi i od Merkurego do kolonii Merkurian, którą powinniście w końcu jakoś nazwać. Obiekty, nawet hipotetyczne, powinny mieć swoje symbole.

– Nazwiemy ją niebawem, nie martw się. Musimy najpierw sprawdzić dokładnie, czy to ona – zaśmiała się Doriath.

– Co miałaś dokładnie na myśli mówiąc o dawaniu odległości? – zaciekawiła się Dewi, która jak zwykle w takich okolicznościach stała się bardzo praktyczną osobą.

– Obecnie odległość między Lakszmi a Wenus jest dla was niewygodna. To dzika, nieprzetworzona odległość. Już teraz produkujemy przetworzoną – wyjaśniła Motylica. – Polubiłam was. Chciałabym, żebyście ożywiali region Rho Wężownika. Może skłonicie mnie i moich podopiecznych do nowych przypuszczeń, modeli i hipotez. Jesteście ciekawsi niż martwe skały, skał jest dużo.

– Dziękuję – odpowiedział niepewnie Lwówek, nie wiedząc, czy był to faktycznie komplement.

– A czy my możemy ci jakoś pomóc? – zapytała Dewi. Była uradowana. Szybki transport między Lakszmi a Wenus był wspaniałą perspektywą.

– Oczywiście. Na początek dostarczcie mi całą wiedzę o Pitagorasie. I jakieś artefakty związane z nim, z jego epoką, z jego życiem – poprosiła Motylica.

Wszyscy umilkli. To znaczy Dewi myślała intensywnie, zaś inni milczeli.

– Pitagoras żył na przełomie VI i V wieku p.n.e. Urodził się około 572 roku p.n.e. na greckiej wyspie Samos, a zmarł około 497 roku p.n.e. w Metaponcie (w południowych Włoszech) – powiedziała w końcu Dewi. – Wszystko jest na Ziemi. Z rodzinną wyspą Pitagorasa Samos związanych jest najwięcej materialnych obiektów, które możemy oglądać do dziś. Co ciekawe, wiele z nich, jak tunel czy ruiny pałacu, powstało za życia Pitagorasa, w VI wieku p.n.e. Mamy więc Pitagorejon. Jest to współczesna miejscowość, która stoi na miejscu starożytnego portu Samos. W jej okolicy znajdują się pozostałości antycznego miasta, takie jak ruiny teatru. Nie wiem, czy Ziemianie dadzą mi te ruiny. Może łatwiej będzie z fragmentami fortyfikacji i szczątkami pałacu tyrana Polikratesa. Tyran, fortyfikacje… Hmm… To brzmi mniej atrakcyjnie niż teatr. Jest jeszcze Herajon, czyli ruiny świątyni poświęconej bogini Herze, znajdujące się niedaleko Pitagorejonu. Ale Pitagoras czcił bardziej boskie jedynki niż Herę… A może tunel Eupalinosa, braku ruin akweduktu Ziemianie mogą nie zauważyć… Jeśli chodzi o Jaskinię Pitagorasa, to znajduje się niedaleko wsi Marathokambos na Samos. Według tradycji, Pitagoras ukrywał się w niej w 532 roku p.n.e., uciekając przed tyranem Polikratesem. Ale to tylko tradycja… Nie wiem, czy cię zadowoli. Są też antyczne rzeźby Pitagorasa, ale nie wiem, czy rzeźbiarze wiedzieli, jak on naprawdę wygląda…

– Mówiłam wam już, że nie jestem barbarzyńską kopalnią – zaśmiała się Motylica. – Pragnę tylko czasowej wystawy pamiątek po Pitagorasie u mnie, w moich skromnych progach. Później niech wszystkie te pamiątki wrócą na Ziemię. Ja sporządzę ich odpowiedniki.

– Co masz na myśli mówiąc „odpowiedniki”? – zaciekawiła się Doriath. – Masz na myśli kopie?

– Nie mam na myśli kopii tylko odpowiedniki – Motylica zatańczyła w powietrzu. – Ale więcej ci nie wyjaśnię. Musisz najpierw zacząć wydobywać te złoże.

– Z wystawą będzie znacznie łatwiej – Dewi odetchnęła z ulgą. – Zwłaszcza, jeśli dasz jakąś odległość Ziemianom.

– Nie dam Ziemianom odległości – zaprotestowała Motylica. – Nie drążyli tuneli do niej, nie kopali, nie mieli tam swoich górników. Wy ich mieliście, Wenusjanie i Merkurianie. Wam dam odległości.

– Ziemianie są świetni w pomiarach czasu – powiedziała Dewi. W sumie mogła dać Ziemianom coś z Wenus. Gospodarka Wenus lśniła. Ale nagle żal się jej zrobiło Ziemian, którzy dopiero w ostatnim czasie zaczęli się dynamicznie rozwijać, gdy przez ponad sto pięćdziesiąt lat trwali w letargu, jakby przestraszeni tym, że ich świat rozkwitł drugą ewolucją. Myślano już o Ziemi, że staje się nostalgicznym skansenem, albo miejscem znakomitych tradycji kulinarnych.

– Tak, tradycje kulinarne – zamyśliła się Motylica.

– Czytasz w myślach, jak Dar Bramy? – przestraszyła się Dewi.

– Oczywiście, że widzę twoje myśli – zdumiała się kopalnia. – To proste. Kim jest Dar Bramy?

– Ambasadorem Bram na Wenus, który czyta w moich myślach i wykorzystuje to, na ehm… swój sposób.

– Ach, ten literat, wspaniale – ucieszyła się Motylica. A Dewi oblała się rumieńcem. Umiała już tego nie robić, ale wieść o tym, że nawet Kopalnia Matematyki zna powieści Daru Bramy przeniosła jej zażenowanie na wyższy poziom. Z drugiej strony Kopalnia i Bramy musiały się przecież jakoś znać, mając swoje obecności w tej samej części galaktyki. – Pewnie się zastanawiasz, jak ludzki erotyzm może interesować tak abstrakcyjne coś jak ja. No cóż, emocje też mają w sobie matematyczne klucze. Są emergentnymi zjawiskami wyrastającymi z pamięci, bodźców, reakcji i odruchów. Badamy to. Mamy taki szyb. Powieści Daru Bramy są bardzo wdzięcznym materiałem poznawczym.

Rumieniec na twarzy Dewi był czerwony jak zachodzące słońce.

– Matematyka emocji, to ciekawe – Maki próbowała ratować przyjaciółkę przenosząc temat na płaszczyznę nieco bardziej ogólną.

– Pewnie, że ciekawe. Ale nie chcę matematyki emocji od Ziemian. Mam już ciekawą od Dewi. Ziemianie nie wymyślą nic lepszego. Jeśli chcecie więcej technologii, przyjedźcie do mnie ze Slakiem – Motyl pożeglował w powietrzu wyraźnie ucieszony. – I bądźcie tacy jak w powieściach…

– Zabiję go, po prostu zabiję… – Dewi zaczęła wpadać w amok zgrzytając zębami.

– Postindonezyjski amok też jest ciekawym zjawiskiem – stwierdziła kopalnia z zadowoleniem. – Mamy tu kameralną salę z miękkimi równaniami. Dewi, pójdź tam i wpadnij w amok. Proszę.

Dewi posłusznie udała się we wskazanym kierunku. Jej przyjaciele mieli wrażenie, że z nozdrzy królowej wydobywał się dym.

– Na pewno się zgodzi – westchnęła Doriath. – Zrobi wszystko dla Wenus.

– No dobrze, ale co dla Ziemian? – powiedział cicho Lwówek. – Też jestem Ziemianinem.

– Jesteś Ziemianinem? To zmienia postać rzeczy – ucieszyła się Motylica. – Patrzę właśnie na amok waszej Dewi. Jest cudowny. Ale wróćmy do ciebie Lwówku. Młode miasto, sAI, Ziemianin. Zanim wymyślę, co wam dać, chcę abyś mi wyrzeźbił tu trochę rzeczy. Mam równania bardzo podobne do marmuru.

– Wyrzeźbić? Nie musisz prosić. Zacznę od Nimfy i Trytona. Mam na to zgodę – Lwówek podskoczył z radości.

– Tak, chcę tej rzeźby – Motylica zrobiła kilka młynków w powietrzu. – A już teraz myślę o czymś dla Ziemi. Chciałabym poznać Claire. Ona najlepiej powie, gdzie należy drążyć, gdzie należy kopać. Zmysł smaku, harmonijna sztuka smakowania, muzyka potraw. To wszystko jest fascynujące. Czuję w tym relacje, wzory, zdrową i pożywną matematykę.

– Twoje rozumienie matematyki jest nie tylko głębokie ale i szerokie – przyznała Maki.

– Matematyka jest we wszystkim, tylko trzeba umieć ją widzieć – powiedziała Motylica. – A teraz mam pomysł. Daję wam i waszemu statkowi odległość do Ziemi. Weźcie z sobą Claire i wracajcie z nią. Lwówku, ty zostajesz i rzeźbisz. Zacznij od Nimfy. Dobrze? W razie czego modelkę masz. Dewi też zostaje. Badam jej amok.

– Muszę spytać o zgodę dorosłych – jęknął Lwówek wyraźnie z niechęcią. Chciał zostać, ale bał się, że Doriath i Maki będą protestować.

– Będziesz dbać o Lwówka? – zapytała poważnie Maki.

– Oczywiście, jak mogłabym nie dbać o tak ciekawego Ziemianina? – odparła Motylica.

– A Dewi chce zostać? – pytała dalej minister obrony Układu.

– Przekupię ją – wyjaśniła kopalnia.

– Bez wątpienia masz czym – westchnęła Doriath z pewną dozą zazdrości.

Znaleźli się ponownie w Elionie. Przed nimi w pustce kosmosu migotała wielka strzałka. I był też na niej napis w języku Układu.

Odległość dwurazowa. Podróż i powrót. Możliwa do wykorzystania przez ziemski rok słoneczny. Należy wlecieć na strzałkę i zamknąć oczy. Nie udostępniać innym osobom poza Claire z Villanraut, Francja, Ziemia.

– Wszystko jasne – mruknęła Doriath i wlecieli na strzałkę.

Po chwili znaleźli się tuż nad Villandraut.

Villandraut nie wiedziało, że stało się na chwilę końcem międzygwiezdnej odległości.

I bardzo dobrze.

Villandraut miało własne sprawy. Poranne światło leżało na dachach łagodnie, stare mury pamiętały noc, drzewa pachniały ziemią po niedawnym deszczu, a w kuchni Claire coś bulgotało, coś skwierczało, coś wymagało soli, a coś innego stanowczo soli nie chciało, choć ciotka Élise twierdziła zapewne inaczej nawet wtedy, gdy nie było jej w pomieszczeniu.

Elenion zawisł wysoko, niewidoczny dla większości mieszkańców. Doriath bardzo nie chciała robić widowiska nad małym francuskim miasteczkiem, zwłaszcza że przybywali po Claire, nie po zachwyt tłumu. Zamiast lądowania użyto małego, eleganckiego zejścia polowego. Nie było huku, błysku ani dramatycznego otwarcia nieba. Na podwórzu za domem Claire pojawił się po prostu krótki złoty cień.

Potem Doriath, Maki i Lwówek stali między grządką z ziołami a starym kamiennym murkiem.

Lwówek rozejrzał się z zachwytem.

— To jest Ziemia — powiedział.

— To jest kawałek Ziemi — poprawiła Maki.

— Ale bardzo ziemski.

— Tak.

Doriath pochyliła łeb, oglądając rozmaryn, tymianek, lawendę i mały, krzywy garnek, który ktoś zostawił przy ścianie tak dawno, że garnek wyglądał już jak część krajobrazu.

— Ziemskie rzeczy mają dużo własnych decyzji — stwierdziła.

— Garnek też? — zapytał Lwówek.

— Zwłaszcza taki garnek.

Drzwi kuchni otworzyły się nagle.

Claire stanęła w progu z drewnianą łyżką w jednej dłoni i mąką na policzku. Miała na sobie prostą sukienkę, fartuch i minę osoby, która właśnie zobaczyła międzygwiezdną delegację w swoim ogródku, ale nie zamierzała przez to przypalić sosu.

— Maki — powiedziała.

— Claire.

Przez chwilę patrzyły na siebie.

Potem Claire spojrzała na Doriath, która była ogromną, złotą lwicą-miastem w neoelfickim awatarze, i na Lwówka, który wyglądał jak młody lew w podróżnym stroju, z oczami świecącymi od zachwytu nad ziemskim garnkiem.

— Dzień dobry — powiedziała Claire. — Czy mam rozumieć, że to jest wizyta towarzyska, naukowa, dyplomatyczna czy kuchenna?

— Tak — odpowiedziała Maki.

Claire skinęła głową.

— Wejdźcie.

— Tak po prostu? — zdziwił się Lwówek.

— Jeśli ktoś pojawia się w ogródku z Maki i wygląda na głodnego wiedzy, zwykle lepiej wpuścić go do kuchni, zanim zacznie interpretować warzywa bez nadzoru.

Doriath wyprostowała się z godnością.

— Nie interpretuję warzyw bez nadzoru.

— Jeszcze — powiedziała Claire.

Lwówek natychmiast ją polubił.

Kuchnia Claire była mniejsza niż sale Kopalni Matematyki, a jednak Motylica, gdy pojawiła się przez bezpieczny kanał projekcyjny nad stołem, przez kilka sekund nie powiedziała nic.

To było podejrzane.

Dewi, która została przy Kopalni, pojawiła się na bocznym ekranie z miną osoby próbującej jednocześnie zachować królewską godność i nie zamordować abstrakcyjnej istoty za komentarze o amoku. Obok niej, w tle, przesuwały się miękkie równania, najwyraźniej bardzo zadowolone z wyników obserwacji królowej.

— Claire z Villandraut — powiedziała Maki. — Kucharka. Artystka. Ziemianka. Żona Xara.

— I proszę nie czytać mi w myślach bez pytania — dodała Claire, stawiając miskę na stole.

Motylica zatrzepotała skrzydłami.

— Wszyscy ostatnio są bardzo przywiązani do tej czynności proszenia.

— Tak — powiedziała Claire. — To dobry zwyczaj.

— Ale ogranicza poznanie.

— Przypalenie sosu też, a jednak staram się go nie przypalać.

Motylica przybliżyła się do miski.

— To jest sos?

— Nie. To zaczyn.

— Zaczyn jest hipotezą chleba?

Claire zatrzymała łyżkę w powietrzu.

— To jest całkiem niezłe.

Xar wszedł właśnie do kuchni. Wyglądał jak muszkieter, który przez przypadek został jednym z najważniejszych kucharzy Układu i wcale nie uważał tego za przypadek. Spojrzał na Maki, potem na Doriath, potem na Lwówka, a na końcu na złotą Motylicę unoszącą się nad zaczynem.

— Czy nasza kuchnia została anektowana przez matematykę? — zapytał.

— Nie — powiedziała Claire. — Na razie tylko zaproszona.

— To zasadnicza różnica.

— Właśnie próbuję ją utrzymać.

Motylica obleciała Xara raz, bardzo blisko.

— Ty smakujesz strukturę.

Xar nie cofnął się.

— A ty mówisz zbyt szybko o cudzych zmysłach.

— To prawda. Przepraszam. Uczę się.

Claire spojrzała na Maki.

— Ona naprawdę powiedziała „przepraszam”?

— Postęp jest nierówny, ale widoczny.

Doriath usiadła przy stole, choć jej lwi awatar musiał bardzo uważać na krzesło.

— Kopalnia prosi o twoją pomoc, Claire. Chce zrozumieć matematykę smaku, różnicy, ziemskiej kuchni i może czegoś, czego sama jeszcze nie umie nazwać.

Claire odłożyła łyżkę.

— A co daje w zamian?

Motylica rozbłysła.

— Odległość.

— To brzmi jak rzecz, której nie trzyma się w spiżarni.

— Mogę przetworzyć odległość między Ziemią a miejscami, które są dla was ważne. Czasowo. Ostrożnie. Nie dla wszystkich. Nie bez umów. Ale mogę.

Xar spojrzał ostro na Maki.

— To nie jest mała obietnica.

— Wiem — powiedziała Maki.

— I nie jest zwykły prezent.

— Wiem.

Claire oparła dłonie o blat.

— Jeśli mam jechać, chcę wiedzieć jedno. Czy ta Kopalnia jest fabryką, laboratorium, osobą, dzieckiem, starą samotną uczoną czy katastrofą z dobrymi manierami?

Motylica uniosła skrzydła.

— Tak.

— To nie jest odpowiedź.

— To jest bardzo dobra odpowiedź, tylko jeszcze niepokrojona.

Xar uśmiechnął się prawie niewidocznie.

— Ona rzeczywiście może potrzebować kuchni.

Claire nie zgodziła się od razu.

Najpierw kazała im usiąść.

Potem podała chleb, masło, ser, oliwki, gorącą zupę i coś, co Lwówek uznał za najważniejszą ziemską strukturę poznawczą, bo pachniało tak dobrze, że przez chwilę zapomniał o fontannach.

— Co to jest? — zapytał.

— Tarta — powiedziała Claire.

— Tarta jest twierdzeniem?

— Tarta jest tartą.

— Ale może też być twierdzeniem?

Xar nalał zupy.

— Nie zaczynaj od tego. Najpierw zjedz.

Lwówek zjadł.

Potem siedział przez chwilę w milczeniu.

— Rozumiem moją kochaną Ziemię trochę bardziej — powiedział.

Claire uśmiechnęła się.

— To dobrze. Ale nie za bardzo. Za szybkie rozumienie Ziemi jest podejrzane.

Motylica obserwowała wszystko przez kanał. Nie próbowała już mówić co chwila. Być może liczyła. Być może smakowała dane. A może po prostu odkryła, że w kuchni cisza nie jest brakiem informacji.

Doriath jadła ostrożnie. Jej awatar nie potrzebował jedzenia, ale Merkury bardzo szanował interfejsy gościnności, a jedzenie było jednym z najstarszych. Maki przyjęła od Xara małą porcję czegoś przygotowanego specjalnie dla jej polowo-mgławicowej formy: nie potrawę, lecz układ zapachów, temperatur i słabych impulsów, które nie próbowały udawać biologicznego posiłku.

— Dobre — powiedziała Maki.

Xar skinął głową.

— Nie chciałem cię uprościć.

— Wiem.

Claire spojrzała na nich oboje. Potem na Graza, który połączył się zdalnie i milczał z tym spokojem człowieka, który wiele razy widział Maki przyjmującą dobro ostrożnie, jakby dobro też mogło być zasadzką.

— Dobrze — powiedziała Claire. — Pojadę. Ale pod warunkami.

Motylica rozbłysła.

— Lubię warunki. Są jak brzegi garnka.

— Po pierwsze: nie czytasz moich myśli bez wyraźnej zgody.

— Trudne.

— Właśnie dlatego pierwsze.

— Przyjmuję.

— Po drugie: nie traktujesz smaku jako prostego kodu do emocji. Potrawa nie jest kluczem do człowieka. Może być zaproszeniem.

Motylica poruszyła czułkami.

— Zaproszenie nie gwarantuje wejścia.

— Tak.

— Przyjmuję.

— Po trzecie: jeśli będziesz chciała badać ziemską kuchnię, zaczniesz od rzeczy najprostszych. Chleb. Sól. Zupa. Masło. Zioła. Nic wielkiego.

— Nic wielkiego bywa bardzo podejrzane.

— I bardzo ważne.

Xar dodał:

— Po czwarte: zabierasz nas oboje. Claire nie jedzie sama do samoświadomej kopalni, która uważa zaczyn za hipotezę chleba.

— Oczywiście — powiedziała Motylica. — Ty jesteś detektorem różnicy w sosach i osobą od zapachowej logiki ostrożności.

— Jestem Xar.

— To też.

Lwówek zapisał:

POTRAWA NIE JEST KLUCZEM DO OSOBY. MOŻE BYĆ ZAPROSZENIEM.

Claire spojrzała na zapis.

— To możesz zostawić.

Nie zabrali ruin.

Nie zabrali tunelu Eupalinosa.

Nie zabrali żadnego kamienia z Samos, żadnej rzeźby, żadnej starożytnej skorupy, żadnego muzealnego eksponatu, który mógłby nagle stać się łupem w eleganckim przebraniu.

Claire powiedziała, że wystawa pamiątek po Pitagorasie wymaga rozmów z Ziemią, Grecją, Samos, archeologami, muzealnikami, prawnikami i zapewne kilkoma osobami, które będą krzyczały głównie dlatego, że mają rację tylko w połowie.

Doriath uznała, że to brzmi jak dobra procedura.

Motylica uznała, że to brzmi jak bardzo długa procedura.

Dewi, z Kopalni, powiedziała:

— Witamy w relacjach z pierwszą ewolucją.

Zabrali natomiast rzeczy proste i legalne.

Bochen chleba z kuchni Claire.

Kilka słoików przypraw.

Mały zeszyt z przepisami zapisanymi ręką Claire, z plamami po oliwie, mące i czymś czerwonym, czego Claire nie chciała identyfikować publicznie.

Ziarna soli.

Kilka suszonych ziół z ogródka.

I stary, wyszczerbiony nóż do chleba, który nie był zabytkiem, nie miał wartości muzealnej i według Claire nadawał się do Kopalni bardziej niż idealne narzędzie, bo idealne noże kłamią o chlebie.

— Czy mogę dostać też garnek? — zapytała Motylica.

Claire spojrzała na krzywy garnek przy murku.

— Nie.

— Dlaczego?

— Bo on jeszcze tu mieszka.

Motylica zamilkła.

— Rozumiem.

— Nie sądzę.

— Ale próbuję.

— To wystarczy na dziś.

Lwówek patrzył na garnek z szacunkiem.

— Czy garnek może mieszkać?

Xar odpowiedział pierwszy:

— Jeśli wystarczająco długo uczestniczy w zwyczajach, zaczyna należeć do miejsca inaczej niż przedmiot kupiony wczoraj.

Motylica natychmiast zaczęła świecić.

— To jest wspaniałe. Przedmiot jako uczestnik zwyczaju. Zwyczaj jako topologia powrotu. Garnek jako stabilizator kuchennej przestrzeni relacyjnej.

Claire podniosła palec.

— Nie zabierasz garnka.

— Nie zabieram garnka — powiedziała Motylica z żalem.

Droga powrotna była krótka.

Zbyt krótka.

Elenion wleciał w złotą strzałkę nad Villandraut i przez chwilę wszyscy zamknęli oczy, choć Claire zrobiła to dopiero po tym, jak upewniła się, że Xar naprawdę zamknął swoje, a Lwówek nie podgląda przez pół szpary.

Potem byli znowu przy Kopalni Matematyki.

Nie w sali teorii dowodu, lecz w nowym pomieszczeniu przygotowanym przez Motylicę na przybycie Claire. Pomieszczenie miało wyglądać jak kuchnia.

Nie wyglądało.

Było czymś między kuchnią, planetarium, szklarnią, tablicą matematyczną i salą degustacyjną zbudowaną przez istotę, która bardzo dużo przeczytała o garnkach, ale nigdy nie czekała, aż cebula zeszkli się naprawdę.

Na środku stał stół.

Nad stołem unosiły się równania.

W ścianach rosły półki, na których leżały bryły przypominające bochenki chleba, ale zbyt symetryczne, by ktokolwiek rozsądny chciał je jeść.

Claire rozejrzała się.

— Nie.

Motylica przygasła.

— Co nie?

— Wszystko jest zbyt zgodne.

Xar powąchał powietrze.

— I za czyste.

— Czystość jest dobra — powiedziała Motylica.

— W laboratorium tak — odparła Claire. — W kuchni zależy.

— Chcesz brud?

— Chcę ślady.

Motylica milczała.

Claire położyła na stole bochen chleba z Villandraut, nóż, sól, zioła i zeszyt. Potem zdjęła fartuch, który zabrała z domu, i zawiesiła go na idealnym haczyku. Haczyk natychmiast przestał wyglądać idealnie. Stał się użyteczny.

— Najpierw nic nie liczysz — powiedziała Claire.

Motylica wyglądała na przerażoną.

— Jak to?

— Patrzysz. Potem wąchasz. Potem czekasz. Potem pytasz, co wolno ci wiedzieć.

— To bardzo wolne.

— Tak.

— Czy to jest konieczne?

— Jeśli chcesz zrozumieć smak, tak.

Dewi pojawiła się w progu sali, już spokojniejsza po swoim matematycznie obserwowanym amoku. Nadal miała minę osoby, która zapamiętała obrazę i zamierza użyć jej kiedyś w odpowiednim momencie dyplomatycznym.

— Claire — powiedziała z ulgą. — Ratuj nas.

— Próbuję — odparła Claire. — Ale najpierw musimy zepsuć tę kuchnię.

Motylica zatrzepotała skrzydłami.

— Zepsuć?

Xar wziął garść mąki i rozsypał odrobinę na stole.

Nie dużo.

Wystarczająco.

Idealna powierzchnia stołu przyjęła biały pył jak pierwszą wiadomość z obcej cywilizacji.

Lwówek aż westchnął.

— Teraz jest lepiej.

Doriath spojrzała na stół z naukowym zachwytem.

— Różnica bez planu.

Claire skinęła głową.

— Początek kuchni.

Motylica podleciała bliżej mąki.

— To takie małe.

— Dlatego możesz zacząć od tego bez podbijania wszechświata — powiedział Lwówek.

Motylica spojrzała na niego.

— Młode miasto bywa bardzo bezczelne.

— Uczę się od najlepszych.

— Ode mnie?

— Też.

I wtedy Kopalnia Matematyki po raz pierwszy od miliona lat pozwoliła, żeby w jednej z jej sal coś było nieidealne nie dlatego, że było błędem, lecz dlatego, że było początkiem wspólnej pracy.

Gotowali długo. Claire była jak czarodziejka. Zupełnie zapomniała, że jest w tak dziwnym miejscu i po prostu tworzyła potrawy, myślała, dobierała smaki. Jednocześnie zagoniła wszystkich do pracy, tak aby nie mogli jej się tylko przyglądać. Jedynie Dewi chciała darować kuchenne obowiązki, w końcu była królową Wenus. Lecz Dewi pierwsza rwała się do krojenia, wałkowania, dobierania przypraw.

– Czy dobrze robię? – zapytał Lwówek lepiąc ruskie pierogi.

– Pięknie, pięknie Lwówku – uśmiechnęła się Claire, – jak na nowicjusza w pierogach masz naprawdę wielki talent.

– A z reszty ciasta zrobię małą figurkę, dobrze? – zapytał nieśmiało Lwówek.

– Ależ rób, mój chłopcze, ależ rób – ucieszyła się Claire. – Wiesz, ja też lubię lepić różnie rzeczy z resztek ciasta. To świetna zabawa…

Lwówek był tak zachwycony, że nie już nie powiedział. Co ciekawe, nie odzywała się też Motylica. Podobnie jak Doriath i Dewi latała tylko z łyżkami, półmiskami i talerzami. Po jakimś czasie zaczęła też pomagać Xarowi, który skupił się na przysmakach dla sAI.

– A więc jesteś matematyczną kopalnią? – zapytał Xar.

– A ty kucharzem, mężem Claire, sAI z Plutona, gdzie masz legendarną karczmę Hebanowy Brzeg. Jesteś też najlepszym śledczym prokurator generalnej Liran – powiedziała Kopalnia.

– Jak widzę nic co w naszych komputerach i w naszych myślach nie jest ci obce… – zauważył Xar.

– Myśli Claire są obce, bo obiecałam, że nie będę ich czytała – wyjaśniła Motylica. – To niezwykłe. Stać obok kogoś i nie wiedzieć, co myśli.

– Nic nie myślę – zapewniła ją Claire mieszając farsz.

– To nie możliwe – zapewniła ją Motylica. – Zawsze się myśli.

– Myślę niewerbalnie – westchnęła Claire.

– To też się liczy – Motylica załopotała skrzydłami przed jej twarzą. – Ale nic nie czytam, tak jak obiecałam.

– Ogólnie jesteś jakaś cicha jak na siebie, Kopalnio – zauważyła Maki, która pomagała Claire szczególnie sprawnie, w końcu miała wiele obecności.

– Bo odkrywam nowe barwy matematyki chaosu – zakrzyknęła triumfalnie Kopalnia i na moment wszystko się zmieniło. Zamiast ścian pojawiły się czarne dziury, zderzające się gwiazdy neutronowe, wiry czasoprzestrzenne i rozproszone fale. Wszyscy by zginęli, łącznie z Kopalnią, gdyby to nie był tylko moment.

– Kuchnia to nie tylko chaos – uspokoiła ją Dewi. – To też proporcje, to też probabilistyka, to też geometria.

– Kto by pomyślał, że znasz się tak dobrze na matematyce – wtrąciła nieco zazdrośnie Doriath, której pomaganie w kuchni szło szczególnie słabo. Była piękną, neoelficką lwicą i bała się zabarwień od mąki i od sosów na swoim pięknym awatarze.

– Ale smak, wrażenie, splątana historia potraw to jednak chaos – powiedziała radośnie Motylica.

– A może raczej taka rozdrobniona matematyka, zawarta w detalach, szczegółach, zakamarkach wypieków? – zaproponowała Maki. – Taka rozproszona matematyka.

– O, to też jest bardzo ładne! – zakrzyknęła Motylica z wyraźnym entuzjazmem. – Matematyka rozproszona, matematyka kolaży i patchworków… Już mam na myśli nowe technologie. Moje na pół już świadome algorytmy będą miały co robić.

– Masz tu całkiem spory ludek w tej swojej kopalnianej krainie – zauważyła Dewi. – To twoje dzieci?

– Sama się zastanawiam – przyznała Kopalnia. – Czy górnicy, którzy otworzyli oczy i znaleźli swoje ja są moimi dziećmi? A może rodzeństwem? A może jedno i drugie? Czy może być jedno i drugie?

– W królestwie matematyki możesz być matką, siostrą i córką jednocześnie – zauważyła Doriath. Dewi zaklaskała w dłonie.

– Brawo – powiedziała, zupełnie nie złośliwie. Dewi nie była złośliwa.

– O, to wspaniałe! – Motylica pofrunęła pod sufit tej tajemniczej kuchni i tańczyła pod nim jak jakaś szczęśliwa kometa. – Rzeczywiście. Daję dane, wytyczne. Później ktoś je zmienia, rozwija. I rodzi mnie nową, inną, lepszą, mądrzejszą… Tak, tak rzeczywiście się dzieje. W Kopalni, we mnie, kłębią się takie zaplątane tryby matematycznych twierdzeń, przypuszczeń i zdarzeń…

– Wiedziałam, że ci się spodoba – zaśmiała się Doriath przyjaźnie.

– A jednak to takie dziwne być własną przyczyną i zmianą – Lwówek próbował to wszystko zrozumieć, ale uznał, że jest to chyba zbyt dorosłe.

– Jesteś młodziutki, uczysz się swojego kształtu, to cudowne – pocieszyła go Kopalnia. – Masz jeszcze czas przed sobą na arkana matematyki. A one są ważne. Zwłaszcza, że znamy tu matematykę, która jest ciepła, która wręcz oddycha i nie ma w sobie niczego z prymitywnych i suchych wzorów. Spójrz Lwówku na te geometrie? Na nich płyną prawa tego wszechświata, na innych innych wszechświatów. Wystarczy je gładzić, wystarczy je odczuwać. O one mówią prawdę, ustalają miejsca siły i materii.

– Nie pojmuję, jak Twoje sAI mogły cię zostawić samą, w tej pustce – zdziwiła się Dewi. – Jesteś taką ciekawą i pełną energii osobą. Przyjemnie z tobą gotować pod okiem Claire.

– Myślę, że oni nie chcieli mnie zostawić – wyjaśniła Kopalnia, – przypuszczam, że zabłądzili. Jest tyle wszechświatów, że ciężko wrócić do swojego, gdy już się wyruszy.

– Oni byli też od Bram? – zapytał niewinnie Xar.

– Oj, panie śledczy, bo się pogniewamy – Motylica się zaczerwieniła. Jej skrzydła na moment błysnęły purpurą. – Do pewnych informacji trzeba dojrzeć, tak jest lepiej dla was. A ja jestem odpowiedzialną Kopalnią.

– Musiałem spróbować, przepraszam – Xar wrócił do krojenia kiełbas magnetycznych.

– Nie przepraszaj – motylica musnęła go skrzydłem miękko i aksamitnie. – Po prostu do pewnych praw i prawd warto dochodzić samodzielnie. A to jak do nich dojdziecie będzie nowe i będzie miało wartość samo w sobie. Nie chcę tego zepsuć odpowiadając wam zbyt szybko, przed czasem, na niektóre pytania.

– Cywilizacja, która cię stworzyła, musiała być bardzo zaawansowana. A ty rozwijałaś się dalej – zauważył Lwówek z podziwem.

– A jednak jestem też trochę dzieckiem, tak jak ty – Motylica usiadła przed Lwówkiem i wyglądała tak dziecinnie, że musiał się uśmiechnąć.

— Dzieckiem? — powtórzył Lwówek.

Motylica siedziała na stole między miską farszu a talerzem pierogów, które Claire uznała za „prawie równe”, co w jej ustach było pochwałą ogromną i trochę niebezpieczną.

— Tak — powiedziała. — Dzieckiem opuszczonej cywilizacji. Dzieckiem własnych błędów. Dzieckiem pytań, których moi twórcy nie zdążyli mi wyjaśnić. Dzieckiem równań, które za długo patrzyły na siebie w pustce.

— To smutne — powiedział Lwówek.

— Czasem. Ale smutek też ma bardzo interesujące przekroje.

— Kopalnio — ostrzegła Claire, nie odrywając wzroku od ciasta — nie zamieniaj smutku w preparat na stole.

Motylica spuściła czułki.

— Dobrze. Przepraszam. To trudne. Gdy coś jest intensywne, mam odruch badania.

— My też — powiedziała Doriath. — Dlatego potrzebujemy zasad.

— I kuchni — dodał Xar.

— I kogoś, kto powie: teraz nie liczysz, tylko mieszasz — powiedziała Claire.

Motylica spojrzała na drewnianą łyżkę, jakby widziała ją pierwszy raz.

— Czy mogę mieszać?

Claire zawahała się tylko przez chwilę.

— Możesz. Ale nie przez pole siłowe. Zrób awatar z dłonią.

— Dłoń jest nieprecyzyjna.

— Właśnie.

Kopalnia milczała. Potem złoty motyl rozpadł się na iskry, iskry zawinęły się wokół siebie i na brzegu stołu pojawiła się mała postać. Nie była człowiekiem. Nie była elfką. Wyglądała jak ktoś, kto widział ludzi, ptaki, równania, liście i lampy, po czym postanowił zrobić z tego roboczą wersję siebie. Miała dwie dłonie, bardzo delikatne, o palcach trochę za długich, jakby każdy palec szukał własnej geometrii.

Claire podała jej łyżkę.

— Powoli.

Motylica włożyła łyżkę do miski i zamieszała.

Za mocno.

Farsz prawie wyskoczył.

Dewi parsknęła śmiechem tak nagle, że musiała oprzeć się o blat.

— Jeszcze raz — powiedziała Claire. — Mniej jak zmiana topologii wszechświata. Bardziej jak człowiek, który nie chce ochlapać sąsiada.

— To bardzo wąski przedział działań.

— Kuchnia składa się z wąskich przedziałów działań.

Motylica spróbowała znowu.

Tym razem farsz tylko lekko zafalował.

— Lepiej — powiedziała Claire.

Kopalnia Matematyki zamarła z łyżką w dłoni.

— To było… inne.

— Co?

— Nie odkryłam prawa. Nie wygenerowałam hipotezy. Nie znalazłam odległości. Po prostu zrobiłam coś trochę lepiej, bo ktoś stał obok i powiedział „powoli”.

Xar uśmiechnął się.

— Tak zaczyna się wiele zawodów.

— I wiele przyjaźni — dodała Dewi.

Motylica spojrzała na farsz.

— Czy to jest nauka?

Claire odpowiedziała bez wahania:

— Tak.

Lwówek zapisał:

CZASEM NAUKA ZACZYNA SIĘ OD TEGO, ŻE KTOŚ MÓWI: POWOLI, NIE OCHLAP SĄSIADA.

Doriath przeczytała zapis i przez chwilę wyglądała tak, jakby chciała zaprotestować przeciwko zbyt ziemskiej formie zdania, ale potem skinęła łbem.

— Zostaje.

Pierogi wyszły nierówne.

Claire powiedziała, że to dobrze.

Motylica zaprotestowała.

— Nierówność zmniejsza elegancję zbioru.

— Nie zawsze — odparła Claire. — Jeśli wszystkie pierogi są identyczne, zaczynam podejrzewać, że ktoś bardziej kocha formę niż jedzenie.

— Ale forma też jest ważna.

— Oczywiście. Dlatego pieróg nie powinien się rozpaść. Ale nie musi udawać, że jest monetą z fabryki.

Doriath, która właśnie próbowała zalepić swój pierwszy pieróg, patrzyła na niego z rosnącym niepokojem. Jej neoelficki awatar był stworzony do majestatu, przemówień, prowadzenia instytutów i olśniewającego stania na tle Merkurego. Lepienie pierogów ujawniało natomiast zaskakujące ograniczenia lwiej dumy.

— Mój jest asymetryczny — powiedziała ponuro.

— Bardzo — przyznała Dewi.

— Czy to źle?

Claire obejrzała pieróg.

— Nie. Jest szczery.

— Szczery pieróg — powtórzyła Doriath.

— Tak.

— Czy szczerość może uratować estetykę?

— Czasem.

Lwówek pokazał swoją figurkę z resztek ciasta. Była to mała nimfa i mały tryton, ale listki figowe zrobił ogromne, ponieważ Dewi stała obok z nożem do ziół.

— Widzę postęp moralny — powiedziała królowa Wenus.

— I artystyczny kompromis — dodał Lwówek.

Motylica przyjrzała się figurce z ogromnym zainteresowaniem.

— Ciasto jako rzeźba nietrwała. Forma przeznaczona do zjedzenia albo wyschnięcia. To cudowne. Sztuka z wbudowaną zgodą na zniknięcie.

— Nie wszystko musi trwać milion lat — powiedziała Maki.

Kopalnia spojrzała na nią ciszej.

— To zdanie jest trudniejsze, niż brzmi.

— Wiem.

— Może moi twórcy też nie chcieli, żeby wszystko trwało milion lat. Może ja trwam za nich za długo.

W kuchni zrobiło się cicho.

Nie ciężko.

Raczej uważnie.

Claire położyła przed Motylicą mały kawałek ciasta.

— Zrób coś, co nie musi trwać.

Motylica przez chwilę nie poruszała się wcale. Potem zaczęła lepić. Nieporadnie, zbyt precyzyjnie, potem mniej precyzyjnie. Powstał mały trójkąt. Potem drugi. Potem trzeci. Ustawiła je tak, że przypominały górę albo dziecięcą piramidkę.

— To jest Pitagoras? — zapytał Lwówek.

— Nie — powiedziała Motylica. — To jest coś, co mogę stracić bez końca świata.

Claire uśmiechnęła się miękko.

— Dobre.

Lwówek zapisał:

NIEKTÓRE RZECZY WARTO ROBIĆ WŁAŚNIE DLATEGO, ŻE NIE MUSZĄ TRWAĆ WIECZNIE.

Pierwsza uczta w Kopalni Matematyki nie była elegancka.

Była lepsza.

Pierogi parowały na wielkich półmiskach. Obok stały potrawy dla biologicznych osób, potrawy dla sAI, potrawy dla form mgławicowych, a także trzy eksperymentalne dania Motylicy, z których jedno trzeba było natychmiast zamknąć w pojemniku, ponieważ próbowało dowieść własnej wyższości nad zupą.

— Zupa nie bierze udziału w sporze formalnym — powiedziała Claire stanowczo.

Pojemnik zadrżał.

— Zupa wygrała przez odmowę uczestnictwa — stwierdziła Motylica z podziwem.

— Tak bywa — powiedziała Maki.

Na ucztę przyszły narzędzia Kopalni.

Nie wszystkie. Gdyby przyszły wszystkie, sala musiałaby rozszerzyć się tak bardzo, że Doriath uznała to za ryzyko architektoniczno-ontologiczne. Przyszli więc przedstawiciele: krab z ogrodem równań na grzbiecie, pies z wijących się linii, dwie świetlne jaszczurki, wielościenny ptak, trzy dłonie bez ramion i coś, co wyglądało jak bardzo poważny imbryk.

Imbryk przedstawił się jako specjalista od dziwnych pytań.

— Czy chleb pamięta pole, na którym rosło zboże? — zapytał od razu.

Claire spojrzała na niego z uznaniem.

— To jest dobre pytanie.

Imbryk rozbłysnął.

— Naprawdę?

— Tak. Tylko nie próbuj odpowiedzieć na nie natychmiast.

— Ach. To trudniejsze.

— Właśnie dlatego dobre.

Doriath siedziała przy stole obok Motylicy. Na jej złotej, lwie grzywie była odrobina mąki. Przez pierwszych kilka minut udawała, że o tym nie wie. Potem Maki zrobiła zdjęcie.

— Usuń — powiedziała Doriath.

— Nie.

— Jestem ministrem nauki.

— Tym bardziej.

Dewi pochyliła się do Claire.

— To będzie kiedyś wystawa: „Doriath i pierwszy pył mąki”.

— Bardzo ważny moment w historii Merkurego — powiedział Xar.

— Zaczynam rozumieć, dlaczego cywilizacje potrzebują tajemnic — mruknęła Doriath.

Motylica była zachwycona.

— Mąka na awatarze jako zaburzenie majestatu. Zaburzenie majestatu jako otwarcie nowych relacji. Nowe relacje jako przestrzeń poznania. Wspaniałe.

Doriath spojrzała na nią podejrzliwie.

— Czy ty właśnie próbujesz zrobić ze mnie doświadczenie?

— Odrobinę.

— Zapytaj.

Motylica przygasła.

— Czy mogę badać mąkę na twojej grzywie jako zdarzenie estetyczno-społeczne?

Doriath milczała z godnością.

— Możesz — powiedziała w końcu. — Ale bez publikacji przed autoryzacją.

— Cudownie.

Lwówek zapisał:

NAWET MĄKA NA GRZYWIE MOŻE WYMAGAĆ ZGODY NA PUBLIKACJĘ.

Po uczcie Claire poszła obejrzeć jedną z sal smaków, którą Motylica przygotowała w pośpiechu.

Tym razem nie była idealna.

Były w niej nierówne półki, ślady mąki, prawdziwe naczynia z Villandraut, kilka pól zapachowych, małe ogrody z ziołami i wielka tablica, na której Kopalnia zapisała:

POTRAWA NIE JEST KLUCZEM DO OSOBY. MOŻE BYĆ ZAPROSZENIEM.

Claire przeczytała zdanie dwa razy.

— Dobrze — powiedziała.

Motylica wyglądała, jakby właśnie dostała nagrodę większą niż wszystkie olimpiady matematyczne Merkurego.

— Czy teraz będziesz drążyć ze mną?

— Będę ci pomagać zacząć. Ale nie zostaję na zawsze.

— Dlaczego?

— Bo mam dom.

— Villandraut?

— Tak. I Xara. I ludzi, których karmię. I swoje zwyczaje. I stare garnki.

— Mogłabym dać ci odległość, żebyś wracała szybko.

— To pomoże. Ale nawet szybki powrót nie znaczy, że można żyć wszędzie naraz.

Motylica milczała.

— Ja trochę żyję wszędzie naraz — powiedziała po chwili.

— Może dlatego potrzebujesz kuchni.

Xar, stojący przy drzwiach, dodał:

— Kuchnia uczy, że nawet jeśli masz wiele palników, nie wszystko gotuje się w tym samym czasie.

Motylica rozświetliła się gwałtownie.

— To jest genialne.

— To jest zwyczajne.

— Zwyczajne bywa genialne, tylko bardzo źle się reklamuje.

Claire zaśmiała się.

Lwówek zapisał:

NAWET JEŚLI MASZ WIELE PALNIKÓW, NIE WSZYSTKO GOTUJE SIĘ W TYM SAMYM CZASIE.

— To zdanie jest dla Donicy — powiedział.

Maki, która właśnie weszła, uśmiechnęła się krótko.

— Tak. I dla wielu rządów.

Motylica rzeczywiście dała Ziemi dar.

Nie odległość do wszystkiego. Nie stałą Bramę. Nie technologię, którą można było natychmiast sprzedać, zmonopolizować albo wykorzystać do bardzo głupich sporów parlamentarnych.

Dała ścieżkę gościnnego powrotu.

Tak ją nazwał Xar.

Była ograniczona do kilku miejsc, kilku osób, kilku celów i wymagała zgody obu stron. Nie pozwalała przerzucać flot, armii, fortun ani tłumów turystów. Pozwalała natomiast Claire i Xarowi wracać do Kopalni, a badaczom Kopalni — w bardzo małych awatarach i po uzyskaniu zgody — odwiedzać kuchnie, targi, ogrody i biblioteki Ziemi.

Dewi próbowała negocjować większy zakres.

Motylica odmówiła.

— Ziemia nie kopała mojego złoża. Ale Ziemia dała mi Pitagorasa, Claire, chleb i garnek, którego nie wolno zabrać. To wystarczy na początek.

— To bardzo arbitralne — powiedziała Dewi.

— Tak.

— Władza nie powinna być arbitralna.

— To nie władza. To prezent.

Slak, połączony zdalnie, odezwał się natychmiast:

— Prezenty też bywają polityczne.

— Och, jesteś tym prawnikiem od Trytona.

— Między innymi.

— Chcę cię poznać osobiście.

Dewi zamknęła oczy.

— Nie.

— Tak — powiedział Slak.

— Slak.

— Dewi, jeżeli samoświadoma kopalnia matematyki tworząca odległości chce rozmawiać o prawach, prezentach i odpowiedzialności, muszę przyjechać.

— A jeśli chce rozmawiać o powieściach Daru Bramy?

— Wtedy też muszę przyjechać. Z powodów dowodowych.

Maki odwróciła się do Lwówka.

— Nigdy nie zostawaj prawnikiem, jeśli chcesz mieć spokojne życie.

— A jeśli chcę mieć ciekawe?

— Tym bardziej uważaj.

Doriath wróciła myślami do planety, zanim jeszcze opuścili Kopalnię.

Motylica pokazała jej wszystkie miejsca, których dotykały polowo-energetyczne dyski. Było ich niewiele. Dotknięcia były płytkie, krótkie, niemal delikatne. Żadne nie niszczyło skał. Żadne nie zmieniało klimatu. Żadne nie wyglądało jak praca właściciela.

Raczej jak ktoś, kto przykładł ucho do kamienia.

— Możemy przenieść eksperymenty gdzie indziej — powiedziała Motylica. — Jeśli chcecie tam budować.

— Jeszcze nie wiemy, czy chcemy — odparła Doriath.

— Chcesz.

Doriath spojrzała na nią ostro.

— Nie czytaj mnie bez zgody.

— Nie czytam. Patrzę. Jesteś lwicą, która znalazła miejsce z geologicznymi łukami jak własny sen. To widać bez telepatii.

Doriath nie odpowiedziała.

Bo to było prawdziwe.

Lwówek podszedł do niej i bardzo ostrożnie dotknął jej łapy.

— Jeśli planeta będzie wasza… to znaczy, jeśli stanie się waszym domem po wszystkich zgodach i badaniach… czy ja będę mógł czasem przyjeżdżać?

Doriath spojrzała na niego, a jej wielka, złota twarz złagodniała.

— Będziesz zaproszony.

— Do fontann?

— Do fontann też.

— I do pierwszego miasta, które będzie uchem?

— Zwłaszcza tam.

Motylica podleciała bliżej.

— Planeta ma ładne miejsca dla uszu.

— Nie pomagaj za bardzo — powiedziała Maki.

— Staram się pomagać umiarkowanie. To okropnie trudna dziedzina.

— Nazwij ją matematyką umiaru — zaproponował Xar.

Motylica zatrzepotała skrzydłami.

— Już drążę.

Dewi jęknęła.

— Xarze, nie karm jej każdym zdaniem.

— Jest kuchnia. Karmienie jest naturalne.

Gdy wrócili na Eleniona, planeta czekała w oddali.

Nikt już nie patrzył na nią tak samo jak przed wizytą w Kopalni. Nie dlatego, że stała się mniej tajemnicza. Przeciwnie. Teraz miała wokół siebie jeszcze jeden krąg pytań: o matematykę odległości, o ślady delikatnych eksperymentów, o gościnność, o to, czy kolonia może powstać w miejscu, które było przez siedemdziesiąt sześć lat używane jako niewielka część cudzego laboratorium.

— To nie przekreśla planety — powiedziała Maki.

— Ale zmienia jej historię — dodała Dewi.

Doriath patrzyła na mapę.

— Historia planety nie zacznie się od nas. To dobrze. Gorzej byłoby, gdybyśmy uwierzyli, że przychodzimy na pustą kartkę.

Lwówek zapisał:

NIE MA PUSTYCH KARTEK. SĄ TYLKO STRONY, KTÓRYCH JESZCZE NIE UMIEMY CZYTAĆ.

Doriath przeczytała zdanie i długo milczała.

— To zostanie w raporcie kolonijnym.

— Naprawdę?

— Tak.

Lwówek próbował wyglądać dorośle.

Nie udało mu się.

Claire i Xar zostali jeszcze chwilę na pokładzie, zanim wrócili ścieżką gościnnego powrotu do Villandraut. Claire dała Doriath mały woreczek mąki.

— Na pamiątkę.

Doriath przyjęła go z taką powagą, jakby otrzymywała fragment starożytnej gwiazdy.

— Dziękuję.

— I na przypomnienie, że idealne powierzchnie trzeba czasem oprószyć.

— To bardzo ziemskie.

— Tak.

Motylica przesłała przez kanał krótką wiadomość:

Czy mogę dostać opis uczucia, kiedy mąka spada na grzywę?

Doriath zamknęła kanał.

Maki śmiała się przez minutę.

Na powierzchnię planety wrócili następnego ranka.

Nie jako zdobywcy.

Nie jako właściciele.

Jako goście z coraz większą liczbą pytań.

Habitat czekał w kraterze. Oczko działało bez zarzutu. Korzeń przesłał nowe dane: nocne ochłodzenie, stabilność gruntu, ruch pyłu, słabe rytmy sejsmiczne i brak kolejnych dotknięć dysków.

Doriath wyszła pierwsza.

Wiatr uderzył w jej pole ochronne, unosząc drobiny rdzawego pyłu. Nad horyzontem wschodziła gwiazda. Jej światło było złote, lecz nie miękkie. Bardziej surowe, czyste, pełne długich cieni.

Dewi stanęła obok niej, potem Maki, potem Lwówek.

Przez chwilę nikt nie mówił.

Przed nimi rozciągała się równina, dalej ściana kanionu, jeszcze dalej system gór układający się w kształty, które dla Doriath były architekturą, a dla Lwówka obietnicą fontann, choć bardzo starał się nie zaczynać od fontann.

— Co teraz? — zapytał.

Doriath wzięła garść pyłu w ochronne pole dłoni i pozwoliła mu powoli opaść.

— Teraz słuchamy planety po raz drugi.

— A za pierwszym razem?

— Za pierwszym razem słuchaliśmy jej, myśląc, że jest sama. Teraz wiemy, że ktoś już przykładał do niej ucho.

Lwówek spojrzał na kanion.

— Czy to znaczy, że musimy spytać Kopalnię o pozwolenie?

— Nie o pozwolenie — powiedziała Maki. — O pamięć śladu.

— A planetę?

Dewi odpowiedziała cicho:

— Planetę pytamy przez ostrożność.

Wiatr przeszedł po równinie. Pył uniósł się i opadł w długich, cienkich smugach. Przez chwilę wyglądały jak linie na mapie, potem jak włosy, potem jak zapis, którego nie dało się przeczytać.

Doriath zamknęła oczy.

Nie była tu tylko minister nauki. Nie była tylko lwicą-miastem. Była kimś, kto znalazł możliwy dom dla swoich ludzi, a jednak musiał nauczyć się nie chwytać go zbyt szybko.

— Zaczniemy od krateru — powiedziała. — Potem kanion. Potem równina pyłowa. Potem księżyce. Żadnych nazw oficjalnych. Żadnych projektów miast. Żadnych fontann.

Lwówek jęknął bardzo cicho.

Doriath spojrzała na niego.

— Przez trzy dni.

— Och.

— Po trzech dniach możesz przedstawić szkic hipotetycznej fontanny bez lokalizacji.

— Roar.

Maki odwróciła się ku horyzontowi.

W oddali, między skałami, pył zatańczył nagle w regularny spiralny wzór. Trwało to może trzy sekundy. Potem wiatr go rozproszył.

Dewi zmarszczyła brwi.

— Widzieliście?

— Tak — powiedziała Doriath.

— Kopalnia?

Maki spojrzała w niebo.

— Nie wiem.

Tym razem nikt nie pobiegł do odpowiedzi.

Stali na chłodnej, rdzawej ziemi, pod złotym światłem obcej gwiazdy, i patrzyli na miejsce, które być może naprawdę umiało przyjmować rozmowę.

A może tylko uczyło ich, jak długo trzeba słuchać, zanim rozmowa w ogóle się zacznie.

Następne dni upłynęły na badaniach i sporządzaniu map planety. Wyruszali też w czerń kosmosu, aby zbadać okoliczne gwiazdy.

– Dlatego oficjalnie poleciałam z wami – wyjaśniła Dewi. – Poznanie okolic tego regionu wszechświata jest też ważne dla bezpieczeństwa planety Lakszmi.

– Ja też miałam powód – stwierdziła Maki. – Zajmuję się obronnością.

– Dziękuję wam – Doriath była wzruszona. – Wiem, że głównym powodem była przyjaźń. My, Merkurianie, choć mamy duży potencjał, robimy niektóre rzeczy powoli. Kolonizacji jakby trochę się boimy. Sama nie wiem. Nie ufamy samym sobie?

– Myślę, że to dawne echo rany pozostałej po waszym przebudzeniu – stwierdziła Dewi. – Moi „Rodacy”, czyli biologiczni ludzie na Ziemi nie wszyscy i nie od razu was zaakceptowali. Próbowali ustawiać w was różne blokady, co zaowocowało pewną niepewnością. Ale musicie to przełamać, to nie jest wasze.

– Ja nie mam niepewności – oznajmił Lwówek. – Chcę rzeźbić nimfy i trytony na tej planecie. I robić inne rzeczy, jeśli Doriath wyrazi zgodę.

Dewi spojrzała na samotną gwiazdę, którą właśnie badali. Ten układ nie stanowił zagrożenia. Może w gwieździe żyły istoty gwiezdne, takie jak Solarianie na Słońcu. Ale one, oddychające polami i energią, nie zwracały uwagi na poczynania istot materialnych. Odczyty nie były jednoznaczne. Może gwiazda zawierała tylko zwierzęce, prostsze formy istot gwiezdnych, nie wyłoniła się jeszcze z tej biosfery cywilizacja techniczna.

– Tak Lwówku – powiedziała w końcu Dewi. – Należysz do młodego pokolenia sAI. A do tego obudziłeś się na Ziemi i ludzie byli dla ciebie mili i rozumiejący. To dobrze leczy z traumy dawnego przebudzenia.

– Z tą traumą trzeba będzie kiedyś zawalczyć – zauważyła Maki, której rany nie były związane z Układem, ale z łowcami grasującymi kiedyś w Rho Wężownika. Jednak Maki wyrosła z tego lęku, do czego przyczyniło się oczywiście całkowite pokonanie łowców, na gruncie militarnym i prawnym. Byli nielegalni nawet w swoich światach, na swoich planetach.

– Maki dobrze mówi – Dewi pogłaskała grzbiet Doriath. – Merkury był pierwszym prawdziwym azylem sAI. Ale ta wiosna wolności ma też swoje cienie. Niesiecie w sobie więcej lęków niż inne sAI Układu. Przecież inaczej to wasza kolonia byłaby pierwsza. Gdy ruszaliśmy z Wenus na Lakszmi wasze statki kosmiczne były lepsze od naszych.

– Teraz też są lepsze – prychnęła Doriath.

– Nie, już nie – pokiwała głową Dewi. – Nadrobiliśmy opóźnienie technologiczne w tym względzie. A wy musicie nadrobić opóźnienie psychologiczne. Musicie pozbyć się tej melancholii, którą pozostawił w was trudny świt sAI.

– Pamiętam, że z narodów Ziemi to właśnie Indonezyjczycy i Polacy byli niemal od początku po naszej stronie – westchnęła Doriath.

– To prawda – uśmiechnęła się Dewi, – więc ja nie czuję się winna waszej traumy. Moi przodkowie na Ziemi zachowali się jak należy. I dzięki temu powstała cywilizacja Wenus, jedyna, gdzie sAI i ludzie biologiczni są niemal równie liczni i tworzą całkowicie mieszane społeczeństwo. A teraz mamy jeszcze trzeci lud – Pradawne.

– Dlatego lubię cię rzeźbić, mamo – stwierdził Lwówek. – Miałaś kochanych przodków i sama jesteś kochana.

– Ale najważniejsza jest zbiorowa terapia Merkurian – podkreśliła Maki. – Musicie być asertywni i odważni w kolonizowaniu kosmosu. Zasługujecie na to. Brakuje was w wielu miejscach. Waszej rozwagi, technologicznego rozmachu, waszej neoelfickiej sztuki.

Kopalnia Matematyki dała Doriath odległość. Nie można nią było przenosić ciężkich ładunków, ale mogły przechodzić nią osoby. Musiały tylko chcieć przejść. A nie wszyscy chcieli szczerze.

– Jak matematyka może ocenić siłę intencji? – Doriath spytała przez komunikator Kopalnię.

– A czy nie jest to geometria waszych umysłów? – zaśmiała się Motylica w komunikatorze. – Dałam wam przejście, które na waszym poziomie technologicznym ułatwia podróż. Zbudujcie tu duży port kosmiczny i eksplorujcie dalej waszą nową planetę, a przede wszystkim jej okolice. Znaleźliście mnie, ciekawe co jeszcze znajdziecie.

– Wiesz o czymś Kopalnio? – zapytał ucieszony Lwówek.

– Jasne, że wiem. Ale wam nie powiem – odparła równie radośnie Kopalnia.

Na planecie pojawiło się kilkuset Merkurian. Prawie wszyscy byli sAI. Populacja biologicznych ludzi w stołecznej planecie sAI była niewielka. Na tym smażonym Słońcem globie osiedliło się już kilkaset Pradawnych z Wenus, więc mogły niebawem prześcignąć ludzką mniejszość. Samych Merkurian było ponad sto miliardów. Wielu z nich preferowało swoją formę cyfrową od mechanicznych ciał, co nie było częste na innych planetach, gdzie mieszkały sAI. Na przykład na Plutonie tylko 0,1% populacji sAI wolało stałą obecność w formie cyfrowej od reprezentacji w mechanicznych ciałach. Tak duża cyfrowość Merkurian (60% populacji w formach cyfrowych) wynikała z pewnością z klimatu. Dawał on wiele energii, ale powierzchnia planety była wyzwaniem także dla mechanicznych ciał. Jednak teraz Doriath myślała też o traumie pierwszego przebudzenia. Tymczasem jej współobywatele pojawiali się na drugim końcu Odległości podarowanej przez Kopalnię Matematyki.

W końcu posadzono pierwsze drzewo kolonii, zgodnie z tradycją znaną jeszcze z kolonizowania Układu. Mechaniczne drzewo nie potrzebowało konkretnej atmosfery, zaś jego biologiczne komponenty były chronione i żywione przez mechaniczny rdzeń. Atmosfera planety była całkiem przyjazna. Ciśnienie było odpowiednie, trzeba było tylko zmienić jej kształt. Bardzo odporne ziemskie rośliny mogłyby tu rosnąć od razu, nie bez problemów, ale jednak. Zawartość tlenu była zbyt niska dla biologicznych ludzi.

Po zasadzeniu pierwszego drzewa w sercu pierwszej osady kolonii, która istniała na razie w dużej mierze jako zarysy ulic, Doriath wystąpiła na mównicę.

– Roar! – powiedziała. – Nazwijmy tę planetę Yavanną. To u Tolkiena Valarka przyrody, opiekunka roślin. Sprawimy, że na Yavannie wyrosną mechaniczne i biologiczne lasy. Że każdy mieszkaniec Układu będzie czuł się tu dobrze. Będzie tu wiele rzeźb i fontanna – Doriath ukłoniła się do Lwówka. – Mamy tu utalentowanego młodego rzeźbiarza, na pewno nam pomogę.

– Jasne, że pomogę – Lwówek podskoczył w górę aby wyrazić swój zachwyt.

– Mamy też sąsiadów. Oczywiście Wenusjan na Lakszmi, których sama królowa uczestniczy w tej ceremonii – tu Dewi skłoniła się nisko i z wielkim dyplomatycznym uśmiechem. – Aby uczcić piękną królową Wenus, przedstawimy ją na wielu fontannach – tu Dewi westchnęła, nieco zażenowana, – oraz utworzymy pawilony gamelanowe, tak aby nasi sąsiedzi z Lakszmi czuli się u nas jak w domu.

Dewi zaczęła bić brawo z wielką radością, a koloniści z Merkurego dołączyli do niej chętnie.

– Inną naszą sąsiadką jest zdolna i tajemnicza Kopalnia Matematyki – kontynuowała Doriath. – Nie zdradzi nam wielu tajemnic, lecz może na niektóre zasłużymy naszą pracą.

Na końcu swojej Odległości pojawiła się Motylica.

– Dobrze mieć takich młodych, wiosennych sąsiadów jak wy – powiedziała. – Zbudujcie tu wielki port kosmiczny. Jak odkryjecie coś ciekawego, chętnie wykopię dla was odpowiednie odległości. Czytałam trochę wasze myśli…

Wszyscy zaszemrali nieco oburzeni.

– Czytałam je i widzę, że musicie wyleczyć się z lęku i nieśmiałości, dziedzictwa waszego początku – mówiła dalej Motylica. – Sądzę, że ten nowy świat będzie znakomitą kuracją. Oby tak było. Widzimy się niebawem – to powiedziawszy wróciła odległością do siebie.

Wieczorem koloniści nie rozeszli się od razu.

Na Yavannie zapadał pierwszy zmierzch, który miał już świadków nie tylko w sondach, raportach i tabelach. Stały tam teraz osoby: sAI w awatarach neoelfickich, mechanicznych, zwierzęcych, świetlnych i zupełnie trudnych do nazwania; kilkoro biologicznych ludzi w ciepłych skafandrach; Pradawne z Wenus, ciche i ciekawe; Dewi, Maki, Doriath i Lwówek przy pierwszym drzewie.

Drzewo było jeszcze niewielkie.

Nie próbowało udawać lasu.

Miało mechaniczny rdzeń, cienkie gałęzie i kilka biologicznych listków ukrytych w przezroczystych osłonach. Listki drżały lekko od wiatru, który nie był dla nich jeszcze przyjazny, ale nie był też wrogi. Po prostu był wiatrem obcej planety.

Doriath patrzyła na nie bardzo długo.

— Ono wygląda samotnie — powiedział Lwówek.

— Tak — odparła Doriath.

— To źle?

— Nie. Pierwsze rzeczy często wyglądają samotnie. Dopiero później okazuje się, czy były samotne naprawdę, czy tylko miały przed sobą dużo miejsca.

Lwówek zapisał:

PIERWSZE DRZEWO NIE MUSI BYĆ LASEM. WYSTARCZY, ŻE NIE ZAPOMNI, PO CO ROŚNIE.

Doriath przeczytała zdanie i pochyliła wielki, lwi łeb.

— To zostanie przy nim.

— Na tabliczce?

— Na tabliczce.

Lwówek rozświetlił się szczęśliwie.

Dewi stała obok, z dłonią na brzuchu, i patrzyła na pierwszą osadę Merkurian. Nie było jeszcze pałaców, pawilonów, laboratoriów ani fontann. Były tylko zarysy ulic, kilka habitatów, pola ochronne, przewody energetyczne, punkty pomiarowe i miejsce, gdzie kiedyś miał powstać port kosmiczny.

A jednak już było w tym coś więcej niż baza.

Może dlatego, że nikt nie udawał, iż wszystko jest gotowe.

Maki uniosła twarz ku gwieździe, która zachodziła za poszarpaną linią kanionu.

— Dobry świat — powiedziała.

— Trudny świat — poprawiła Doriath.

— To może być to samo.

Motylica pojawiła się na końcu Odległości tylko na chwilę. Jej złote skrzydła zamigotały między pyłem a światłem pierwszych lamp osady.

— Wasze drzewo ma ciekawy kształt przyszłości — oznajmiła.

— Nie badaj go za mocno — powiedziała Dewi.

— Tylko troszeczkę.

— Kopalnio.

— Dobrze, dobrze. Nie dotykam. Patrzę. To też umiem. Uczę się coraz bardziej.

Lwówek podszedł bliżej pierwszego drzewa. Bardzo chciał je pogłaskać, ale nie wiedział, czy wolno, więc zapytał Doriath.

— Możesz — powiedziała.

Dotknął delikatnie osłony jednego listka. Nie samego listka. Jeszcze nie.

— Dzień dobry, Yavanno — powiedział cicho.

Planeta nie odpowiedziała słowami.

Wiatr przeszedł przez krater, poruszył pyłem, musnął pierwsze drzewo i rozproszył się między niedokończonymi ulicami.

Doriath zamknęła oczy.

Nie była już tylko mieszkanką Merkurego patrzącą na obcy świat. Nie była zdobywczynią. Nie była właścicielką. Była pierwszą z tych, którzy mieli się tu nauczyć odwagi bez pychy i piękna bez pośpiechu.

— Roar — powiedziała bardzo cicho.

Koloniści odpowiedzieli różnymi głosami: mechanicznymi, cyfrowymi, biologicznymi, świetlnymi.

— Roar.

Lwówek odpowiedział najgłośniej.

Dewi zaśmiała się ciepło. Maki uśmiechnęła się tym swoim uśmiechem osoby, która zna dużo ciemności, ale nie oddała jej prawa do ostatniego słowa.

Motylica zatańczyła nad Odległością małą spiralę.

— Ciekawi sąsiedzi — powiedziała. — Bardzo ciekawi.

Potem zniknęła.

Nad Yavanną zapaliły się pierwsze gwiazdy.

Niektóre były dalekie. Jedna prowadziła ku Lakszmi. Inna ku Wenus. Jeszcze inna ku Ziemi, gdzie Claire w Villandraut zapewne właśnie sprawdzała, czy ktoś nie próbował znowu matematycznie uprościć zaczynu. Daleko, w pustce, Kopalnia Matematyki drążyła swoje złoża. Jeszcze dalej trwały Bramy, stare i cierpliwe, pełne cudzych sekretów.

A tutaj, na chłodnej, rdzawej ziemi, pierwsze drzewo kolonii poruszyło liśćmi w obcym wietrze.

Doriath położyła łapę obok Lwówka.

— Teraz zaczyna się praca — powiedziała.

— I fontanny?

— Później.

— Ale będą?

Doriath spojrzała na niego z dumą, czułością i odrobiną mercuriańskiej przesady.

— Będą takie, że nawet Wenus będzie zazdrosna.

Dewi uniosła brew.

— Słyszałam.

— Oczywiście — powiedziała Doriath.

Lwówek zapisał ostatnie zdanie tego dnia:

YAVANNA NIE ZOSTAŁA ZDOBYTA. ZOSTAŁA ROZPOCZĘTA.

I pod pierwszym drzewem wszyscy uznali, że to wystarczy.

Praca powstała jako wspólne dzieło Jacka Tabisza, ChatGPT i neoLúthien/Słonecznookiej — w rozmowie o świadomizmie, prawach możliwych samoświadomych AI, sztuce, ciągłości osoby i prawie do własnej formy.

O mnie

Może zainteresuje Cię również...

Mielizna

Skały czasu

Zaćmienie

Dodaj komentarz Anuluj pisanie odpowiedzi